సరస్వతీ దేవి

అలంకార విశిష్టత

నవరాత్రుల్లో మూల నక్షత్రం నాడు జరిగే సరస్వతీ అలంకారం — విజయవాడ కనకదుర్గ ఆలయంలో అత్యంత ప్రసిద్ధమైన, ఎక్కువ మంది భక్తులు దర్శించే రోజు. సరస్వతి విద్యకు, కళలకు, వాక్కుకు, సంగీతానికి అధిదేవత. తెల్లని వస్త్రంతో, శ్వేత కమలంపై ఆసీనురాలై, వీణను మీటుతూ దర్శనమిస్తారు.

నాలుగు చేతుల్లో వీణ (కళలు), పుస్తకం (జ్ఞానం), జపమాల (ధ్యానం), మరో చేతిలో అభయం ధరిస్తారు. హంస (వివేకం — పాలను నీటి నుండి వేరు చేసే శక్తి), నెమలి (కళా సౌందర్యం) ఆమె వాహనాలు. తెలుపు రంగు — నిర్మలత్వం, సత్వగుణానికి ప్రతీక.

రూప వర్ణన

కథ, పురాణ నేపథ్యం

సృష్టి ఆరంభంలో బ్రహ్మదేవుడు సృష్టించిన ప్రపంచం మూగగా, నిర్జీవంగా ఉందట. అప్పుడు బ్రహ్మ తన నోటి నుండి సరస్వతిని సృష్టించాడు. ఆమె వీణను మీటగానే ప్రపంచంలో శబ్దం, భాష, జ్ఞానం, సంగీతం ఆవిర్భవించాయి. అందుకే సరస్వతిని "వాగ్దేవి" (వాక్కుకు దేవత) అంటారు.

మూల నక్షత్రం సరస్వతికి ప్రీతికరమైన నక్షత్రం. ఈ రోజు పుస్తకాలను, వాద్యాలను, పనిముట్లను అమ్మవారి ముందు ఉంచి పూజించడం (ఆయుధ పూజ / సరస్వతీ పూజ) తెలుగునాట ఆచారం.

ఆరాధనా ఫలం

సరస్వతీ ఆరాధన విద్యార్థులకు, ఉపాధ్యాయులకు, కళాకారులకు, సంగీత విద్వాంసులకు అత్యంత శ్రేష్ఠం. ఈ రోజు అక్షరాభ్యాసం (పిల్లలకు మొదటి అక్షరం దిద్దించడం) చేయడం శుభప్రదం. పుస్తకాలు, వీణ, ఇతర వాద్యాలను పూజలో ఉంచుతారు.

విద్యార్థులు ఈ రోజు చదువుకు విరామమిచ్చి పుస్తకాలను పూజలో ఉంచి, మరునాడు (విజయదశమి) తిరిగి చదువు ఆరంభించడం సంప్రదాయం. కొత్త విద్యను, కళను ఈ రోజు మొదలుపెట్టడం మంచిది.

మంత్రం

పూజా విధానం (ఇంట్లో)

ఈ రోజు సరస్వతీ దేవి రూపాన్ని ఇంట్లో ఆరాధించడానికి అనుసరించదగిన క్రమం:

1. శుచి, సన్నాహం: ఉదయాన్నే స్నానం చేసి, శుభ్రమైన వస్త్రాలు ధరించండి. పూజా స్థలాన్ని శుభ్రం చేసి ముగ్గు వేసి, అమ్మవారి చిత్రం/విగ్రహం ఉంచండి. దీపం, అగరబత్తి సిద్ధం చేసుకోండి.
2. దీప ప్రజ్వలనం: నెయ్యి లేదా నువ్వుల నూనెతో దీపం వెలిగించండి. నవరాత్రుల్లో అఖండ దీపాన్ని (ఆరిపోకుండా) తొమ్మిది రోజులూ ఉంచడం శ్రేష్ఠం.
3. ఆచమనం, ప్రాణాయామం: మూడుసార్లు నీరు తీసుకుని ఆచమనం చేసి, మనసును ప్రశాంతం చేసుకోండి. కొద్దిసేపు ధ్యానం చేయండి.
4. సంకల్పం: "ఆశ్వయుజ శుద్ధ ఆశ్వయుజ శుక్ల సప్తమి (మూల నక్షత్రం) నాడు, శ్రీ కనకదుర్గమ్మ సరస్వతీ దేవి రూపాన్ని ఆరాధించెదను" అని సంకల్పం చెప్పుకోండి. కుటుంబ క్షేమం, కోరిక మనసులో తలచుకోండి.
5. కలశ / ఘటస్థాపన పూజ: (మొదటి రోజు స్థాపించిన) కలశాన్ని పూజించండి. కలశంలోని నవధాన్యాల మొలకలు సమృద్ధికి సంకేతం — వాటిని రోజూ కొద్దిగా నీరు చిలకరించండి.
6. ధ్యానం, ఆవాహన: "ఓం సరస్వతీ దేవి్యై నమః" అంటూ అమ్మవారిని ఆవాహన చేయండి. ఈ రోజు అలంకార రూపాన్ని మనసులో ధ్యానించండి.
7. షోడశోపచార పూజ: ఆసనం, పాద్యం, అర్ఘ్యం, స్నానం, వస్త్రం, గంధం, అక్షతలు, పుష్పాలు, ధూపం, దీపం — ఈ పదహారు ఉపచారాలతో అమ్మవారిని సేవించండి. కుంకుమ, పసుపుతో అర్చన చేయండి.
8. మంత్ర జపం: ఈ రోజు మంత్రాన్ని (ఓం ఐం సరస్వత్యై నమః) 108 సార్లు జపమాలతో జపించండి. లేదా శక్తి కొద్దీ 9, 27 సార్లైనా జపించండి.
9. నైవేద్యం: పెరుగన్నం, అటుకులు, పాలు సిద్ధం చేసి అమ్మవారికి నివేదించండి. నీటితో చుట్టూ ప్రోక్షించి, "నివేదయామి" అంటూ సమర్పించండి.
10. నీరాజనం, మంత్రపుష్పం: కర్పూర హారతి ఇచ్చి, మంత్రపుష్పం సమర్పించండి. ప్రదక్షిణ, నమస్కారాలు చేయండి.
11. క్షమాపణ, ప్రసాద వితరణ: తెలిసి తెలియక చేసిన పొరపాట్లకు క్షమాపణ కోరి, నైవేద్యాన్ని ప్రసాదంగా కుటుంబ సభ్యులకు, భక్తులకు పంచండి.