శరన్నవరాత్రులు Navaratri · नवरात्रि

నవరాత్రి అంటే

ఆశ్వయుజ మాసం శుక్ల పక్ష పాడ్యమి నుండి నవమి వరకు జరిగే తొమ్మిది రాత్రుల ఉత్సవమే శరన్నవరాత్రులు. పదవ రోజు విజయదశమి. అమ్మవారు మహిషాసురుడిని సంహరించిన విజయానికి గుర్తుగా జరుపుకునే ఈ పండుగ తెలుగునాట దసరాగా ప్రసిద్ధి.

నవరాత్రి కేవలం పూజ కాదు — అది ఒక క్రమం. మొదటి మూడు రోజులు దుర్గగా అజ్ఞానాన్ని, తర్వాతి మూడు రోజులు లక్ష్మిగా దారిద్ర్యాన్ని, చివరి మూడు రోజులు సరస్వతిగా అవిద్యను తొలగించమని ప్రార్థించే భావన ఇందులో ఉంది.

ఘటస్థాపన

పాడ్యమి నాడు శుభ ముహూర్తంలో కలశం స్థాపించడంతో నవరాత్రి ఆరంభమవుతుంది. మట్టి పాత్రలో నవధాన్యాలు వేసి, దానిపై నీటితో నిండిన కలశం, మామిడాకులు, కొబ్బరికాయ ఉంచుతారు.

తొమ్మిది రోజులూ ఆ నవధాన్యాలు మొలకెత్తడం సమృద్ధికి సంకేతం. అఖండ దీపాన్ని తొమ్మిది రోజులూ ఆరిపోకుండా చూసుకోవడం నియమం.

దసరా అలంకారాలు — తెలుగు సంప్రదాయం

తెలుగునాట, ముఖ్యంగా విజయవాడ ఇంద్రకీలాద్రి కనకదుర్గమ్మ ఆలయంలో, నవరాత్రుల్లో అమ్మవారిని రోజుకొక అలంకారంలో దర్శింపజేస్తారు. ఇది నవదుర్గల క్రమానికి భిన్నమైన, ప్రత్యేకంగా తెలుగు ప్రాంతానికి చెందిన సంప్రదాయం.

బాలా త్రిపుర సుందరి, గాయత్రీ దేవి, అన్నపూర్ణా దేవి, లలితా త్రిపుర సుందరి, సరస్వతీ దేవి, మహాలక్ష్మీ దేవి, దుర్గా దేవి, మహిషాసుర మర్దిని, శ్రీ రాజరాజేశ్వరీ దేవి — ఇది సాధారణ క్రమం.

అలంకారాల క్రమం ఆలయాన్ని బట్టి, ఆ సంవత్సరపు తిథుల అమరికను బట్టి కొద్దిగా మారవచ్చు. ఆలయ ప్రకటనను చూసుకోవడం మంచిది.

బతుకమ్మ

తెలంగాణలో నవరాత్రుల సమయంలో జరిగే పూల పండుగ బతుకమ్మ. తంగేడు, గునుగు, బంతి, చామంతి పూలను వరుసలుగా పేర్చి గోపురం ఆకారంలో బతుకమ్మను తయారు చేస్తారు.

సాయంత్రం ఆడవాళ్లు గుమిగూడి బతుకమ్మ చుట్టూ పాటలు పాడుతూ ఆడతారు; చివరి రోజు సద్దుల బతుకమ్మను నీటిలో నిమజ్జనం చేస్తారు. ప్రకృతిని, స్త్రీ శక్తిని కలిపి కొలిచే అరుదైన పండుగ ఇది.

బొమ్మల కొలువు

ఆంధ్ర ప్రాంతంలో నవరాత్రుల్లో ఇళ్లలో బొమ్మల కొలువు పెడతారు — బేసి సంఖ్యలో మెట్లు వేసి, వాటిపై దేవతా విగ్రహాలు, పురాణ దృశ్యాలు, బొమ్మలు అమరుస్తారు.

ఇరుగుపొరుగు ఆడవాళ్లను, పిల్లలను పిలిచి తాంబూలం, ప్రసాదం ఇవ్వడం ఆనవాయితీ. తరాల మధ్య కథలు చేరవేసే చక్కని సంప్రదాయం.

ప్రాంతీయ భేదాలు

నవరాత్రి ఆచరణ ప్రాంతాన్ని బట్టి గణనీయంగా మారుతుంది. బెంగాల్‌లో దుర్గా పూజగా, గుజరాత్‌లో గర్భా నృత్యంతో, తమిళనాడులో గొలు బొమ్మలతో, మైసూరులో రాజ దసరాగా జరుపుకుంటారు.

ఇవన్నీ ఒకే పండుగకు వేర్వేరు రూపాలు. ఏ ఒక్క ప్రాంత ఆచారాన్నీ అందరికీ వర్తించే నియమంగా భావించకూడదు.

విజయదశమి

పదవ రోజు విజయదశమి — నవరాత్రి ఉత్సవాల ముగింపు. అమ్మవారు మహిషాసురుడిని సంహరించిన రోజుగా, శ్రీరాముడు రావణుడిపై విజయం సాధించిన రోజుగా రెండు కథలూ ప్రచారంలో ఉన్నాయి.

ఈ రోజు జమ్మి చెట్టు (శమీ వృక్షం) పూజ చేసి, జమ్మి ఆకులను బంగారంగా భావించి ఒకరికొకరు ఇచ్చిపుచ్చుకోవడం తెలుగునాట ప్రసిద్ధ ఆచారం. పాండవులు అజ్ఞాతవాసం ముగిసిన తర్వాత జమ్మి చెట్టులో దాచిన ఆయుధాలను తిరిగి తీసుకున్న కథ దీనికి ఆధారం.

విద్యారంభానికి, అక్షరాభ్యాసానికి, కొత్త వాహనం కొనడానికి, వ్యాపారం మొదలుపెట్టడానికి విజయదశమిని ఎంచుకోవడం సంప్రదాయం.

ఉపవాస నియమాలు

నవరాత్రుల్లో ఉపవాసం ఎవరి శక్తిని బట్టి వారు పాటిస్తారు — తొమ్మిది రోజులూ, లేదా మొదటి చివరి రోజులు మాత్రమే. సాధారణంగా ఉల్లి, వెల్లుల్లి, మాంసాహారం వర్జిస్తారు.

ఆరోగ్య సమస్యలు ఉన్నవారు, మధుమేహం ఉన్నవారు, గర్భిణులు, పిల్లలు కఠిన ఉపవాసం పాటించకపోవడమే మంచిది. వైద్యుల సలహా తీసుకోండి.

రోజువారీ క్రమం

→ ఈరోజు భక్తి
→ పండుగల క్యాలెండర్
→ ఈ రోజు పంచాంగం, రాశి ఫలాలు