అన్నపూర్ణా దేవి

అలంకార విశిష్టత

నవరాత్రుల మూడవ రోజు కనకదుర్గమ్మ అన్నపూర్ణా దేవిగా అలంకరించబడతారు. అన్నపూర్ణ అంటే అన్నంతో (ఆహారంతో) పూర్ణురాలైన తల్లి. చేతిలో అన్నపాత్ర (రత్నపాత్ర), మరో చేతిలో బంగారు గరిటెతో దర్శనమిస్తారు — అందరికీ అన్నం వడ్డించే కరుణామయి రూపం.

పార్వతీ దేవి కాశీలో అన్నపూర్ణగా వెలసిందని పురాణ గాథ. సాక్షాత్తు పరమేశ్వరుడే అన్నపూర్ణ వద్ద భిక్ష స్వీకరించాడని కథ. ఈ రూపం — ప్రపంచాన్ని పోషించే మాతృశక్తికి ప్రతీక.

రూప వర్ణన

కథ, పురాణ నేపథ్యం

ఒకసారి శివుడు "ప్రపంచమంతా మాయ, అన్నం కూడా మాయే" అన్నాడట. దానికి పార్వతి, ఆహారం మాయ కాదని నిరూపించడానికి అదృశ్యమైంది. లోకంలో ఆకలి తాండవించింది. అప్పుడు పార్వతి కాశీలో అన్నపూర్ణగా ప్రత్యక్షమై అందరికీ అన్నం పెట్టింది; శివుడే స్వయంగా ఆమె వద్ద భిక్షాపాత్రతో అన్నం అడిగాడని కథ.

ఈ కథ — ఆహారం, పోషణ దైవ స్వరూపమనే గౌరవాన్ని నేర్పుతుంది. అన్నాన్ని వృథా చేయకూడదనే సంస్కారానికి ఇది మూలం.

ఆరాధనా ఫలం

అన్నపూర్ణా ఆరాధన కుటుంబంలో ఆహార సమృద్ధి, సౌభాగ్యం కోసం చేస్తారు. ఈ రోజు పేదలకు అన్నదానం చేయడం అత్యంత పుణ్యప్రదమని నమ్మకం. వంటగదిని శుభ్రంగా ఉంచి, అన్నాన్ని గౌరవంగా చూడటం ఈ రోజు ఆచారం.

గృహిణులు ఈ రోజు అన్నపూర్ణా దేవిని ఆరాధించి, వండిన మొదటి అన్నాన్ని అమ్మవారికి నైవేద్యంగా సమర్పించాక కుటుంబానికి వడ్డిస్తారు.

మంత్రం

పూజా విధానం (ఇంట్లో)

ఈ రోజు అన్నపూర్ణా దేవి రూపాన్ని ఇంట్లో ఆరాధించడానికి అనుసరించదగిన క్రమం:

1. శుచి, సన్నాహం: ఉదయాన్నే స్నానం చేసి, శుభ్రమైన వస్త్రాలు ధరించండి. పూజా స్థలాన్ని శుభ్రం చేసి ముగ్గు వేసి, అమ్మవారి చిత్రం/విగ్రహం ఉంచండి. దీపం, అగరబత్తి సిద్ధం చేసుకోండి.
2. దీప ప్రజ్వలనం: నెయ్యి లేదా నువ్వుల నూనెతో దీపం వెలిగించండి. నవరాత్రుల్లో అఖండ దీపాన్ని (ఆరిపోకుండా) తొమ్మిది రోజులూ ఉంచడం శ్రేష్ఠం.
3. ఆచమనం, ప్రాణాయామం: మూడుసార్లు నీరు తీసుకుని ఆచమనం చేసి, మనసును ప్రశాంతం చేసుకోండి. కొద్దిసేపు ధ్యానం చేయండి.
4. సంకల్పం: "ఆశ్వయుజ శుద్ధ ఆశ్వయుజ శుక్ల తదియ నాడు, శ్రీ కనకదుర్గమ్మ అన్నపూర్ణా దేవి రూపాన్ని ఆరాధించెదను" అని సంకల్పం చెప్పుకోండి. కుటుంబ క్షేమం, కోరిక మనసులో తలచుకోండి.
5. కలశ / ఘటస్థాపన పూజ: (మొదటి రోజు స్థాపించిన) కలశాన్ని పూజించండి. కలశంలోని నవధాన్యాల మొలకలు సమృద్ధికి సంకేతం — వాటిని రోజూ కొద్దిగా నీరు చిలకరించండి.
6. ధ్యానం, ఆవాహన: "ఓం అన్నపూర్ణా దేవి్యై నమః" అంటూ అమ్మవారిని ఆవాహన చేయండి. ఈ రోజు అలంకార రూపాన్ని మనసులో ధ్యానించండి.
7. షోడశోపచార పూజ: ఆసనం, పాద్యం, అర్ఘ్యం, స్నానం, వస్త్రం, గంధం, అక్షతలు, పుష్పాలు, ధూపం, దీపం — ఈ పదహారు ఉపచారాలతో అమ్మవారిని సేవించండి. కుంకుమ, పసుపుతో అర్చన చేయండి.
8. మంత్ర జపం: ఈ రోజు మంత్రాన్ని (ఓం హ్రీం శ్రీం క్లీం అన్నపూర్ణాయై నమః) 108 సార్లు జపమాలతో జపించండి. లేదా శక్తి కొద్దీ 9, 27 సార్లైనా జపించండి.
9. నైవేద్యం: అన్నం, పాయసాన్నం, కొబ్బరి సిద్ధం చేసి అమ్మవారికి నివేదించండి. నీటితో చుట్టూ ప్రోక్షించి, "నివేదయామి" అంటూ సమర్పించండి.
10. నీరాజనం, మంత్రపుష్పం: కర్పూర హారతి ఇచ్చి, మంత్రపుష్పం సమర్పించండి. ప్రదక్షిణ, నమస్కారాలు చేయండి.
11. క్షమాపణ, ప్రసాద వితరణ: తెలిసి తెలియక చేసిన పొరపాట్లకు క్షమాపణ కోరి, నైవేద్యాన్ని ప్రసాదంగా కుటుంబ సభ్యులకు, భక్తులకు పంచండి.