దీపావళి Deepavali
దివాళి · నరక చతుర్దశి
దీపాల పండుగ — నరకాసుర సంహారం, లక్ష్మీ పూజ.
ఒకే పండుగ, రెండు కథలు
దీపావళికి ప్రాంతాన్ని బట్టి వేర్వేరు కథలు ఉన్నాయి. తెలుగునాట, దక్షిణ భారతంలో శ్రీకృష్ణుడు సత్యభామతో కలిసి నరకాసురుని సంహరించిన రోజుగా — నరక చతుర్దశి.
ఉత్తర భారతంలో శ్రీరాముడు రావణుని సంహరించి అయోధ్యకు తిరిగి వచ్చిన రోజుగా, ప్రజలు దీపాలు వెలిగించి స్వాగతం పలికిన సందర్భంగా.
రెండు కథలూ ఒకే భావనను చెబుతాయి — చీకటిపై వెలుగు గెలుపు. ఏ ఒక్క కథా మరొకదాని కంటే సరైనది కాదు.
తెలుగు ఆచారాలు
నరక చతుర్దశి నాడు తెల్లవారుజామున నువ్వుల నూనెతో అభ్యంగన స్నానం చేయడం తెలుగు ఆచారం. దీన్ని అభ్యంగన స్నానం అంటారు.
సాయంత్రం ఇంటి ముందు వరుసగా దీపాలు వెలిగించడం, ముగ్గు వేయడం.
అమావాస్య నాడు లక్ష్మీ పూజ. వ్యాపారులు కొత్త లెక్కల పుస్తకాలు మొదలుపెట్టే రోజు.
అరిసెలు, గారెలు, మిఠాయిలు చేసి ఇరుగుపొరుగుకు పంచడం ఆనవాయితీ.
టపాసుల విషయంలో
టపాసులు కాల్చడం ఆధునిక కాలంలో పెరిగిన ఆచారం. దీపావళి సారాంశం దీపాలు — పేరులోనే ఉంది.
గాలి కాలుష్యం, శబ్ద కాలుష్యం, ఆస్తమా ఉన్నవారికి ఇబ్బంది, పిల్లలకు గాయాలు — ఇవి నిజమైన సమస్యలు. తక్కువ శబ్దం, తక్కువ పొగ ఉన్న వాటిని ఎంచుకోవడం, పెద్దల పర్యవేక్షణలో కాల్చడం మంచిది.
దీపాలు వెలిగించడం, మిఠాయిలు పంచడం — ఇవే పండుగకు అసలైన రూపం.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు
దీపావళి ఎన్ని రోజులు?
ప్రాంతాన్ని బట్టి రెండు నుంచి ఐదు రోజులు. తెలుగునాట ప్రధానంగా నరక చతుర్దశి, అమావాస్య — రెండు రోజులు.
నరక చతుర్దశి, దీపావళి వేరా?
నరక చతుర్దశి మొదటి రోజు, అమావాస్య నాడు లక్ష్మీ పూజ. రెండూ కలిపి దీపావళి పండుగ.
మంత్రాలు
శ్లోకాలు
స్తోత్రాలు
సహస్రనామం
పూజ
వ్రతం
పండుగలు
నాగుల చవితి
నాగ దేవతలను పూజించే రోజు. పుట్ట దగ్గర పాలు పోసి, చిమ్మిలి సమర్పించే ఆచారం.
పండుగలుకార్తీక మాసం
శివ, విష్ణు ఆరాధనకు అత్యంత పవిత్రమైన మాసం — దీపాలు, ఉపవాసాలు, వన భోజనాలు.
పండుగలుబోనాలు
తెలంగాణ అమ్మవారి పండుగ. వండిన అన్నాన్ని కుండలో పెట్టి తలపై మోసుకుని అమ్మవారికి సమర్పించే ఆచారం.
పండుగలురథ సప్తమి
సూర్యుడి రథం ఉత్తర దిశగా మళ్ళే రోజు. జిల్లేడు ఆకులతో స్నానం, సూర్య నమస్కారాలు.
పండుగలువరలక్ష్మీ వ్రతం
తెలుగు స్త్రీలు జరుపుకునే ప్రధాన లక్ష్మీ వ్రతం — కలశం, తోరం, ముత్తైదువుల తాంబూలం.
పండుగలుశరన్నవరాత్రులు
ఆశ్వయుజ శుక్ల పాడ్యమి నుండి నవమి వరకు తొమ్మిది రాత్రుల అమ్మవారి ఉత్సవం; పదవ రోజు విజయదశమి.
పండుగలుశ్రీకృష్ణ జన్మాష్టమి
శ్రీకృష్ణుడి జన్మదినం. అర్ధరాత్రి పూజ, ఉట్టి కొట్టడం, చిన్ని కృష్ణుడి పాదముద్రలు.
పండుగలుశ్రీరామ నవమి
శ్రీరాముడి జన్మదినం. భద్రాచలంలో సీతారాముల కల్యాణం, వడపప్పు-పానకం పంపిణీ.
దేవాలయాలు
అహోబిలం
నరసింహ అవతార క్షేత్రం. నల్లమల కొండలలో తొమ్మిది నరసింహ ఆలయాలు.
దేవాలయాలుతిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి
తిరుమల కొండపై వేంకటేశ్వరుని ఆలయం — తెలుగు ప్రజలకు అత్యంత ప్రధానమైన క్షేత్రం.
దేవాలయాలుభద్రాచలం
గోదావరి ఒడ్డున ఉన్న రామాలయం. రామదాసు కట్టించిన క్షేత్రం; శ్రీరామ నవమి కల్యాణానికి ప్రసిద్ధి.
దేవాలయాలుమంగళగిరి
పానకం నైవేద్యంగా స్వీకరించే నరసింహ క్షేత్రం. స్వామి సగం మాత్రమే తాగుతాడనే ఆచారం ప్రసిద్ధం.
దేవాలయాలుయాదాద్రి లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి
తెలంగాణలో ప్రధాన నరసింహ క్షేత్రం — యాదగిరిగుట్టగా ప్రసిద్ధి.
దేవాలయాలుసింహాచలం
విశాఖపట్నం సమీపంలోని వరాహ నరసింహ క్షేత్రం. ఏడాది పొడవునా చందన లేపనంతో కప్పి ఉండే స్వామి.
కథలు
గ్రంథాలు
భగవద్గీత
కురుక్షేత్ర యుద్ధభూమిలో అర్జునుడికి కృష్ణుడు చెప్పిన 700 శ్లోకాల సంవాదం. మహాభారత భీష్మ పర్వంలోని భాగం.
గ్రంథాలుభాగవతం
పన్నెండు స్కంధాల మహాపురాణం. విష్ణు అవతారాలు, ముఖ్యంగా కృష్ణ కథ దీని కేంద్రం. తెలుగులో పోతన రచన ప్రసిద్ధం.
గ్రంథాలురామాయణం
వాల్మీకి రచించిన ఆదికావ్యం. రాముడి కథను ఏడు కాండలలో చెప్పే గ్రంథం.
ఆచార్యులు
తాళ్ళపాక అన్నమాచార్యులు
తిరుమల వేంకటేశ్వరుని మీద ముప్పై రెండువేల సంకీర్తనలు రాసిన పదకవితా పితామహుడు. తెలుగు భక్తి సంగీతానికి పునాది వేసినవాడు.
ఆచార్యులుత్యాగరాజ స్వామి
కర్ణాటక సంగీత త్రిమూర్తులలో ఒకరు. రాముడి మీద వేలాది కృతులు తెలుగులో రాసిన వాగ్గేయకారుడు.
ఆచార్యులుభద్రాచల రామదాసు
భద్రాచలం రామాలయాన్ని కట్టించి, ఆ కారణంగా చెరసాలపాలై, అక్కడే రామ కీర్తనలు రాసిన భక్త కవి.
దేవతలు
ఆది లక్ష్మి
అన్ని లక్ష్మీ రూపాలకూ మూలమైన ఆది రూపం. రమా అని కూడా పిలుస్తారు.
దేవతలుకాళీమాత
కాలానికి అధిదేవత, దేవి ఉగ్ర రూపం. దశమహావిద్యలలో మొదటిది.
దేవతలుకుబేరుడు
సంపదకు అధిపతి, యక్షులకు రాజు. ఉత్తర దిక్కుకు దిక్పాలకుడు.
దేవతలుగజ లక్ష్మి
రెండు ఏనుగులు అభిషేకిస్తుండగా పద్మంపై కూర్చున్న రూపం. అత్యంత ప్రాచీనమైన లక్ష్మీ రూపం.
దేవతలుధన లక్ష్మి
ధనానికి అధిదేవత. అష్టలక్ష్ములలో సాధారణంగా చివరన చెప్పే రూపం.
దేవతలుధాన్య లక్ష్మి
పంటకు, ఆహారానికి అధిదేవత. ధాన్యం ఉన్న ఇల్లే నిజమైన ఐశ్వర్యం అనే భావన.
దేవతలుధైర్య లక్ష్మి
ధైర్యాన్ని ఇచ్చే రూపం. కష్టకాలంలో నిలబడే బలానికి అధిదేవత.
దేవతలువిజయ లక్ష్మి
విజయాన్ని ఇచ్చే రూపం. ప్రయత్నానికి ఫలితం దక్కడానికి ప్రార్థించే రూపం.
దేవతలువిద్యా లక్ష్మి
విద్యకు అధిదేవత. జ్ఞానమే అత్యున్నత సంపద అనే భావన.
దేవతలుశ్రీ మహాలక్ష్మి
సంపద, సౌభాగ్యం, శుభానికి అధిదేవత. శుక్రవారం ఆరాధించే అమ్మవారు.
దేవతలుశ్రీ మహావిష్ణువు
సృష్టిని రక్షించే దేవుడు. ధర్మం క్షీణించినప్పుడల్లా అవతారమెత్తి లోకాన్ని కాపాడతాడని వైష్ణవ సంప్రదాయం చెబుతుంది.
దేవతలుశ్రీకృష్ణుడు
విష్ణువు పూర్ణావతారం — భగవద్గీత ఉపదేశకుడు, గోపాలుడు, రాయబారి.
దేవతలుసంతాన లక్ష్మి
సంతానానికి అధిదేవత. పిల్లలే గొప్ప సంపద అనే భావన.
→ ఈరోజు భక్తి
→ పండుగల క్యాలెండర్
→ ఈ రోజు పంచాంగం, రాశి ఫలాలు