కార్తీక మాసం Karthika Masam

కార్తీకం

శివ, విష్ణు ఆరాధనకు అత్యంత పవిత్రమైన మాసం — దీపాలు, ఉపవాసాలు, వన భోజనాలు.

కాలంఅక్టోబర్–నవంబర్
దేవతలుశివుడు, విష్ణువు — ఇద్దరూ
ప్రధాన ఆచారంకార్తీక దీపం
వారంకార్తీక సోమవారాలు
ప్రత్యేకంవన భోజనం, ఉసిరి చెట్టు
ముగింపుకార్తీక పౌర్ణమి

రెండు సంప్రదాయాలూ కలిసే మాసం

కార్తీక మాసం అరుదైనది — శైవులకూ, వైష్ణవులకూ ఇద్దరికీ పవిత్రమైనది. శివాలయాల్లో అభిషేకాలు, విష్ణ్వాలయాల్లో పూజలు ఒకేసారి జరుగుతాయి.

తెలుగునాట ఈ మాసం మొత్తం ఒక పండుగలా గడుస్తుంది. దీపాలు, ఉపవాసాలు, నదీ స్నానాలు, వన భోజనాలు — నెలంతా ఏదో ఒకటి.

కార్తీక సోమవారాలకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం. ఉపవాసం ఉండి, సాయంత్రం శివ దర్శనం చేసుకుని భోజనం చేస్తారు.

కార్తీక దీపం

కార్తీక మాసంలో దీపం వెలిగించడం ప్రధాన ఆచారం. ఇంటి ముందు, తులసి కోట దగ్గర, నది ఒడ్డున, ఆలయంలో — ఎక్కడైనా.

ఆకాశ దీపం — ఎత్తైన స్తంభంపై దీపం వెలిగించడం — ఆలయాల్లో కనిపించే ఆచారం.

నదిలో దీపాలు వదలడం కార్తీక పౌర్ణమి నాటి ప్రత్యేకత. అరటి దొప్పలో దీపం పెట్టి నీటిలో వదులుతారు.

వన భోజనం

కార్తీక మాసంలో ఉసిరి చెట్టు కింద వండి, కుటుంబం, స్నేహితులతో కలిసి భోజనం చేయడం వన భోజనం. తెలుగునాట ఇది ఎంతో ఇష్టపడే ఆచారం.

ఉసిరి చెట్టును ధాత్రి వృక్షంగా పవిత్రంగా భావిస్తారు. చెట్టు కింద దీపం వెలిగించి పూజ చేసి, ఆ తర్వాత భోజనం.

ఇది ఆచారం మాత్రమే కాదు — ప్రకృతిలో సమయం గడపడం, కుటుంబం కలిసి ఉండటం అనే సామాజిక కోణం కూడా ఉంది.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

కార్తీక సోమవారం ఉపవాసం ఎలా?

ఒంటిపూట లేదా పండ్లు. సాయంత్రం శివ దర్శనం తర్వాత భోజనం. ఆరోగ్య సమస్యలు ఉంటే సడలించుకోవచ్చు.

వన భోజనం ఉసిరి చెట్టు కిందే చేయాలా?

సంప్రదాయంలో ఉసిరి చెట్టు చెబుతారు. దొరకకపోతే ఏ చెట్టు కిందనైనా, తోటలోనైనా చేసుకోవచ్చు.

మంత్రాలు

శ్లోకాలు

స్తోత్రాలు

అష్టకం

అచ్యుతాష్టకం

విష్ణువు నామాలను వరుసగా స్మరించే స్తోత్రం. శంకరాచార్యులకు ఆపాదన.

శతకం

నిర్వాణ షట్కం

ఆది శంకరాచార్యులకు ఆపాదించే ఆరు శ్లోకాల అద్వైత స్తోత్రం. 'చిదానంద రూపః శివోஉహం శివోஉహమ్' మకుటం.

అష్టకం

బిల్వాష్టకం

బిల్వ పత్రాన్ని శివుడికి సమర్పించే భావంతో చెప్పే స్తోత్రం. 'ఏకబిల్వం శివార్పణమ్' మకుటం.

అష్టకం

మధురాష్టకం

శ్రీకృష్ణుడి ప్రతి అంశమూ మధురమని చెప్పే ఎనిమిది శ్లోకాల స్తోత్రం. వల్లభాచార్యుల రచన.

అష్టకం

లింగాష్టకం

శివలింగాన్ని స్తుతించే ఎనిమిది శ్లోకాల స్తోత్రం. ప్రతి శ్లోకం 'తత్ప్రణమామి సదాశివ లింగమ్' అని ముగుస్తుంది.

స్తోత్రం

శివ పంచాక్షర స్తోత్రం

'న మ శి వా య' — ఐదు అక్షరాలతో మొదలయ్యే ఐదు శ్లోకాల స్తోత్రం.

సహస్రనామం

పూజ

వ్రతం

పండుగలు

దేవాలయాలు

దేవాలయాలు

అహోబిలం

నరసింహ అవతార క్షేత్రం. నల్లమల కొండలలో తొమ్మిది నరసింహ ఆలయాలు.

దేవాలయాలు

తిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి

తిరుమల కొండపై వేంకటేశ్వరుని ఆలయం — తెలుగు ప్రజలకు అత్యంత ప్రధానమైన క్షేత్రం.

దేవాలయాలు

ద్రాక్షారామం

పంచారామ క్షేత్రాలలో ఒకటి; శక్తిపీఠంగా కూడా పరిగణన. కోనసీమలోని ప్రాచీన శైవ క్షేత్రం.

దేవాలయాలు

భద్రాచలం

గోదావరి ఒడ్డున ఉన్న రామాలయం. రామదాసు కట్టించిన క్షేత్రం; శ్రీరామ నవమి కల్యాణానికి ప్రసిద్ధి.

దేవాలయాలు

మంగళగిరి

పానకం నైవేద్యంగా స్వీకరించే నరసింహ క్షేత్రం. స్వామి సగం మాత్రమే తాగుతాడనే ఆచారం ప్రసిద్ధం.

దేవాలయాలు

యాదాద్రి లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి

తెలంగాణలో ప్రధాన నరసింహ క్షేత్రం — యాదగిరిగుట్టగా ప్రసిద్ధి.

దేవాలయాలు

శ్రీకాళహస్తి

పంచభూత లింగాలలో వాయు లింగ క్షేత్రం. కన్నప్ప కథ జరిగిన చోటు; రాహు-కేతు పూజలకు ప్రసిద్ధి.

దేవాలయాలు

శ్రీశైలం మల్లికార్జున స్వామి

ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాల్లో ఒకటి, అష్టాదశ శక్తిపీఠాల్లో ఒకటి — రెండూ ఒకే క్షేత్రంలో.

కథలు

కథలు

గజేంద్ర మోక్షం

మొసలి పట్టుకున్న ఏనుగు, ఆఖరి బలం ఉన్నంతవరకూ పోరాడి, చివరికి పిలిచిన పిలుపు.

కథలు

గణేశుడి జన్మ కథ

పార్వతీదేవి నలుగుపిండితో ఒక బాలుడిని సృష్టించడం, శివుడితో జరిగిన ఘర్షణ, గజముఖం అమరడం — గణపతి జన్మ వృత్తాంతం.

కథలు

ప్రదక్షిణ పందెం

లోకాలు చుట్టి రమ్మంటే కుమారస్వామి బయలుదేరాడు; గణపతి తల్లిదండ్రుల చుట్టూ ప్రదక్షిణ చేశాడు. బుద్ధి బలాన్ని గెలిచిన కథ.

కథలు

ప్రహ్లాదుడి కథ

తండ్రి నిషేధించినా హరినామం విడవని బాలుడు. స్తంభం చీల్చుకుని నరసింహుడు వచ్చిన కథ.

కథలు

భక్త కన్నప్ప

శ్రీకాళహస్తిలో ఒక బోయవాడు, శాస్త్రం తెలియకుండా, తన కళ్ళు ఇచ్చి శివుడిని పొందిన కథ.

కథలు

మార్కండేయుడి కథ

పదహారేళ్ళ ఆయుష్షుతో పుట్టిన బాలుడు, శివలింగాన్ని పట్టుకుని మృత్యువును ఎదుర్కొన్న కథ.

గ్రంథాలు

ఆచార్యులు

దేవతలు