శ్రీ దుర్గా దేవి Durga · दुर्गा
మహిషాసుర మర్దిని · కాత్యాయని · అంబ · కనకదుర్గ · శక్తి
శక్తి స్వరూపిణి — మహిషాసురుని సంహరించిన అమ్మవారు.
దుర్గ అంటే
దుర్గ అంటే దాటరాని కోట — కష్టాల నుండి రక్షించే శక్తి అనే భావన. దుర్గముడనే రాక్షసుని సంహరించినందున ఆ పేరు వచ్చిందని కూడా చెబుతారు.
సింహ వాహనం, పది చేతుల్లో ఆయుధాలు — ఈ రూపం శక్తికి, ధైర్యానికి ప్రతీక. దేవతలందరూ తమ ఆయుధాలను ఆమెకు ఇచ్చారని దేవీ మాహాత్మ్యం చెబుతుంది.
మహిషాసురుని సంహరించిన కథ దుర్గా ఆరాధనకు కేంద్రం. అహంకారాన్ని జయించడానికి ఇది సంకేతమని వివరిస్తారు.
విజయవాడ కనకదుర్గ
కృష్ణా నది ఒడ్డున ఇంద్రకీలాద్రి కొండపై కనకదుర్గమ్మ ఆలయం తెలుగు రాష్ట్రాల్లో ప్రధాన శక్తి క్షేత్రం.
నవరాత్రుల్లో అమ్మవారిని రోజుకొక అలంకారంలో దర్శింపజేయడం ఇక్కడి ప్రత్యేకత — ఇది తెలుగు ప్రాంత సంప్రదాయం, నవదుర్గల క్రమానికి భిన్నం.
అర్జునుడు ఇక్కడ తపస్సు చేసి పాశుపతాస్త్రం పొందాడని స్థల పురాణం.
ఆరాధన
శుక్రవారం, అష్టమి తిథి దుర్గా ఆరాధనకు అనుకూలం. కుంకుమ పూజ, దీపారాధన ప్రధాన ఆచారాలు.
నవరాత్రుల్లో తొమ్మిది రోజులూ ఉపవాసం, అఖండ దీపం, రోజువారీ అలంకారం — ఇవి పాటిస్తారు.
దేవీ మాహాత్మ్యం (దుర్గా సప్తశతి) పారాయణం ఈ సమయంలో విశేషం. ఇది సప్త శతి — ఏడు వందల శ్లోకాలు.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు
దుర్గ, కాళి ఒకరేనా?
ఇద్దరూ శక్తి స్వరూపాలే, కానీ వేర్వేరు రూపాలు, వేర్వేరు ఆరాధనా సంప్రదాయాలు. కలిపి చూడటం సరికాదు.
దసరా అలంకారాలు అన్ని ఆలయాల్లో ఒకటేనా?
కాదు. ఆలయాన్ని బట్టి, ఆ ఏడాది తిథుల అమరికను బట్టి క్రమం మారవచ్చు. ఆలయ ప్రకటన చూసుకోవడం మంచిది.
ఈ దేవతకు సంబంధించిన మంత్రాలు
ఈ దేవతకు సంబంధించిన శ్లోకాలు
సహస్రనామం
పండుగలు
బతుకమ్మ
తెలంగాణ పూల పండుగ. ఆడవాళ్ళు పూలతో గోపురం పేర్చి, చుట్టూ తిరిగి పాటలు పాడే తొమ్మిది రోజుల ఉత్సవం.
పండుగలుబోనాలు
తెలంగాణ అమ్మవారి పండుగ. వండిన అన్నాన్ని కుండలో పెట్టి తలపై మోసుకుని అమ్మవారికి సమర్పించే ఆచారం.
పండుగలుశరన్నవరాత్రులు
ఆశ్వయుజ శుక్ల పాడ్యమి నుండి నవమి వరకు తొమ్మిది రాత్రుల అమ్మవారి ఉత్సవం; పదవ రోజు విజయదశమి.
దేవాలయాలు
ద్రాక్షారామం
పంచారామ క్షేత్రాలలో ఒకటి; శక్తిపీఠంగా కూడా పరిగణన. కోనసీమలోని ప్రాచీన శైవ క్షేత్రం.
దేవాలయాలువిజయవాడ కనకదుర్గమ్మ
ఇంద్రకీలాద్రిపై కనకదుర్గమ్మ ఆలయం — దసరా అలంకారాలకు ప్రసిద్ధి.
దేవాలయాలుశ్రీశైలం మల్లికార్జున స్వామి
ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాల్లో ఒకటి, అష్టాదశ శక్తిపీఠాల్లో ఒకటి — రెండూ ఒకే క్షేత్రంలో.
ఇలాంటి దేవతలు
కాత్యాయని
నవదుర్గలలో 6 వ రూపం. కత్య మహర్షి ఇంట అవతరించిన రూపం. నవరాత్రి 6 వ రోజు ఆరాధన.
దేవతలుకాళరాత్రి
నవదుర్గలలో 7 వ రూపం. కాలాన్ని కూడా అంతం చేసే ఉగ్ర రూపం. నవరాత్రి 7 వ రోజు ఆరాధన.
దేవతలుకూష్మాండ
నవదుర్గలలో 4 వ రూపం. సృష్టికి మూలమైన రూపం. నవరాత్రి 4 వ రోజు ఆరాధన.
దేవతలుచంద్రఘంట
నవదుర్గలలో 3 వ రూపం. నుదుటిపై అర్ధచంద్రం ఘంటాకారంలో ఉన్న రూపం. నవరాత్రి 3 వ రోజు ఆరాధన.
దేవతలుపార్వతీ దేవి
పరమశివుని అర్ధాంగి, గణపతి-కుమారస్వాముల తల్లి. హిమవంతుని కుమార్తెగా జన్మించి తపస్సుతో శివుడిని పొందిన దేవి.
దేవతలుబ్రహ్మచారిణి
నవదుర్గలలో 2 వ రూపం. తపస్సు ఆచరించే రూపం. నవరాత్రి 2 వ రోజు ఆరాధన.
దేవతలుమహాగౌరి
నవదుర్గలలో 8 వ రూపం. తపస్సు తర్వాత తెల్లని కాంతితో ప్రకాశించిన రూపం. నవరాత్రి 8 వ రోజు ఆరాధన.
దేవతలుశైలపుత్రి
నవదుర్గలలో 1 వ రూపం. పర్వత రాజు కుమార్తె. నవరాత్రి 1 వ రోజు ఆరాధన.
దేవతలుసిద్ధిదాత్రి
నవదుర్గలలో 9 వ రూపం. సిద్ధులను ప్రసాదించే రూపం. నవరాత్రి 9 వ రోజు ఆరాధన.
దేవతలుస్కందమాత
నవదుర్గలలో 5 వ రూపం. స్కందుడి (కుమారస్వామి) తల్లి. నవరాత్రి 5 వ రోజు ఆరాధన.
దేవతలుఎల్లమ్మ
తెలుగు, కన్నడ ప్రాంతాలలో ఆరాధించే దేవత. రేణుక కథతో అనుసంధానం ఉన్న సంప్రదాయం.
దేవతలుకాలభైరవుడు
శివుడి ఉగ్ర రూపం. క్షేత్రపాలకుడిగా, కాలానికి అధిపతిగా ఆరాధన.
దేవతలుకాళీమాత
కాలానికి అధిదేవత, దేవి ఉగ్ర రూపం. దశమహావిద్యలలో మొదటిది.
దేవతలుగ్రామదేవతలు
ఊరిని కాపాడే తల్లులు. మైసమ్మ, పోలేరమ్మ, ఎల్లమ్మ, గంగానమ్మ, ముత్యాలమ్మ, నూకాలమ్మ, పైడితల్లి — తెలుగు నేల గ్రామదేవత సంప్రదాయం.
దేవతలుదశమహావిద్యలు
శాక్త తంత్ర సంప్రదాయంలోని పది దేవీ రూపాలు — కాళి, తార, త్రిపురసుందరి, భువనేశ్వరి, భైరవి, ఛిన్నమస్త, ధూమావతి, బగళాముఖి, మాతంగి, కమల.
దేవతలునూకాలమ్మ
ఉత్తరాంధ్ర, గోదావరి జిల్లాలలో ఆరాధించే గ్రామదేవత. అనకాపల్లి జాతర ప్రసిద్ధం.
దేవతలుపోచమ్మ
తెలంగాణ, ఆంధ్ర గ్రామాలలో విస్తృతంగా పూజలందుకునే గ్రామదేవత. అమ్మవారు (మశూచి) వంటి వ్యాధుల నుంచి కాపాడే తల్లిగా ఆరాధన.
దేవతలుపోలేరమ్మ
పొలిమేర దేవత. ఆంధ్ర, తెలంగాణ గ్రామాలలో ఊరి సరిహద్దును కాపాడే అమ్మవారు.
దేవతలుమల్లికార్జున స్వామి
శ్రీశైల క్షేత్ర మూర్తి. ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలలో ఒకటి; భ్రమరాంబ సమేతుడు.
దేవతలుమైసమ్మ
తెలంగాణ గ్రామాలలో ఊరి సరిహద్దును కాపాడే గ్రామదేవత. ఊరి పొలిమేరలో గుడి.
దేవతలురాహువు
నవగ్రహాలలో ఒకరు. రాహువు నిజమైన గ్రహం కాదు — ఛాయా గ్రహం.
దేవతలులలితా త్రిపురసుందరి
శ్రీవిద్యా సంప్రదాయానికి కేంద్ర దేవత. లలితా సహస్రనామం ఈమెదే.
దేవతలువాహనాలు, దివ్య జీవులు
గరుడుడు, నంది, కామధేనువు, ఐరావతం — దేవతలు కాని, కానీ దైవిక సంప్రదాయంలో స్థానం ఉన్న జీవులు.
దేవతలుసప్త మాతృకలు
ఏడుగురు మాతృ దేవతలు — బ్రాహ్మి, మాహేశ్వరి, కౌమారి, వైష్ణవి, వారాహి, ఇంద్రాణి, చాముండ. ప్రధాన దేవతల శక్తి రూపాలు.
దేవతలుసమ్మక్క సారలమ్మ
మేడారం జాతరకు కేంద్రమైన గిరిజన దేవతలు. తల్లీకూతుళ్ళు; కాకతీయ పాలకులతో పోరాడి ప్రాణాలర్పించారని కథనం.
→ ఈరోజు భక్తి
→ పండుగల క్యాలెండర్
→ ఈ రోజు పంచాంగం, రాశి ఫలాలు