భగవద్గీత Bhagavad Gita · भगवद्गीता

సందర్భం

యుద్ధం మొదలవబోతున్న క్షణం. రెండు సైన్యాల మధ్య రథం ఆపి, అర్జునుడు ఎదురుగా ఉన్నవాళ్ళను చూశాడు — తాతలు, గురువులు, బంధువులు.

'వీళ్ళను చంపి రాజ్యం సాధించడం నాకొద్దు' అని విల్లు దించాడు. అక్కడ మొదలవుతుంది గీత.

గమనించదగ్గది ఇది: గీత శాంత వాతావరణంలో చెప్పిన బోధ కాదు. ఒక మనిషి తన కర్తవ్యం గురించి పూర్తిగా కుంగిపోయిన క్షణంలో వచ్చిన సంభాషణ.

నిర్మాణం

పద్దెనిమిది అధ్యాయాలు. సంప్రదాయంగా వాటిని మూడు భాగాలుగా చూస్తారు — మొదటి ఆరు కర్మ యోగం, మధ్య ఆరు భక్తి యోగం, చివరి ఆరు జ్ఞాన యోగం. ఈ విభజన అన్ని వ్యాఖ్యానాలలోనూ ఒకేలా ఉండదు.

మొత్తం 700 శ్లోకాలని సంప్రదాయ లెక్క. అయితే వేర్వేరు పాఠాలలో సంఖ్య కొద్దిగా మారుతుంది; ధృతరాష్ట్రుడు, సంజయుడు, అర్జునుడు, కృష్ణుడు — నలుగురు మాట్లాడతారు.

పదకొండవ అధ్యాయం విశ్వరూప దర్శనం — గీతలోని కేంద్ర ఘట్టం.

ప్రధాన భావనలు

కర్మ చేయడం మీద అధికారం ఉంది, ఫలితం మీద కాదు — ఇది గీతలో అత్యంత ప్రసిద్ధమైన భావన. పని మానేయమని కాదు; ఫలితం గురించిన ఆందోళనను వదలమని.

స్వధర్మం — తనకు తగిన కర్తవ్యం. ఇతరుల ధర్మం బాగుందని అనిపించినా, తన ధర్మాన్నే నిర్వర్తించడం మేలని గీత చెబుతుంది.

అవతార భావన — 'ధర్మం క్షీణించినప్పుడల్లా నేను అవతరిస్తాను' అనే ప్రతిజ్ఞ నాలుగవ అధ్యాయంలోనిది. వైష్ణవ అవతార సిద్ధాంతానికి ఇదే మూలం.

శరణాగతి — చివరి అధ్యాయంలోని ముగింపు భావన. అన్ని ధర్మాలనూ విడిచి తనను ఆశ్రయించమని కృష్ణుడు చెప్పే మాట.

వ్యాఖ్యానాలు — ఒకే గ్రంథం, వేరే అర్థాలు

గీతకు ఒక్క అర్థం లేదు. శంకరాచార్యులు అద్వైత దృష్టితో, రామానుజాచార్యులు విశిష్టాద్వైత దృష్టితో, మధ్వాచార్యులు ద్వైత దృష్టితో వ్యాఖ్యానించారు. మూడూ ప్రామాణికమైన వ్యాఖ్యానాలే.

ఒకే శ్లోకానికి ఈ ముగ్గురూ వేర్వేరు అర్థాలు చెప్పిన సందర్భాలు ఉన్నాయి. కాబట్టి 'గీత ఇలా చెబుతుంది' అన్నప్పుడు, ఏ సంప్రదాయ దృష్టితో అన్నది ముఖ్యం.

ఆధునిక కాలంలో కూడా అనేక వ్యాఖ్యానాలు వచ్చాయి. వాటిలో చాలావాటికి కాపీరైట్ ఉంది — పాత గ్రంథమని అనుకుని ఆధునిక అనువాదాన్ని వాడటం సరికాదు.

గీతా జయంతి

మార్గశిర శుక్ల ఏకాదశి నాడు గీతా జయంతి. ఆ రోజు కృష్ణుడు అర్జునుడికి గీత చెప్పాడని సంప్రదాయం.

ఆ రోజు గీతా పారాయణం, ముఖ్యంగా పదకొండవ అధ్యాయం లేదా పన్నెండవ అధ్యాయం పఠనం చేస్తారు. వైకుంఠ ఏకాదశి కూడా ఇదే మాసంలో రావడంతో రెండింటినీ కలిపి ఆచరించే సంప్రదాయం కొన్ని చోట్ల ఉంది.

→ ఈరోజు భక్తి
→ పండుగల క్యాలెండర్
→ ఈ రోజు పంచాంగం, రాశి ఫలాలు