శ్రీ మహావిష్ణువు Vishnu · विष्णु

ఎవరు విష్ణువు

త్రిమూర్తులలో స్థితికారకుడు విష్ణువు. బ్రహ్మ సృష్టిస్తే, శివుడు లయం చేస్తే, మధ్యలో ఉన్న సృష్టిని నిలబెట్టి కాపాడే బాధ్యత విష్ణువుది. 'విష్' అంటే వ్యాపించడం — అంతటా వ్యాపించి ఉన్నవాడు కాబట్టి విష్ణువు అని పేరు.

క్షీరసాగరంలో ఆదిశేషుని మీద పవళించి ఉన్న రూపం అందరికీ తెలిసినదే. ఆ శయనం నిద్ర కాదు — యోగనిద్ర. లోకాన్ని గమనిస్తూనే ఉంటాడని అర్థం. నాభి నుండి పుట్టిన పద్మంలో బ్రహ్మ కూర్చుని సృష్టి చేస్తాడు; అందుకే పద్మనాభుడు.

నాలుగు చేతులలో శంఖం, చక్రం, గద, పద్మం. శంఖం నాదానికి, చక్రం కాలానికి, గద బలానికి, పద్మం సౌందర్యానికి సంకేతాలని సంప్రదాయ వివరణ.

అవతార భావన

'ధర్మం క్షీణించినప్పుడల్లా నేను అవతరిస్తాను' — భగవద్గీతలోని ఈ ప్రతిజ్ఞే వైష్ణవ అవతార భావనకు మూలం. దుష్టశిక్షణ, శిష్టరక్షణ, ధర్మ స్థాపన — ఇవి అవతార ప్రయోజనాలు.

దశావతారాలు ప్రసిద్ధమైనవి: మత్స్య, కూర్మ, వరాహ, నరసింహ, వామన, పరశురామ, రామ, కృష్ణ, ఆపై బలరాముడు లేదా బుద్ధుడు — ఇక్కడ సంప్రదాయాలు వేరుపడతాయి — చివరగా కల్కి.

తొమ్మిదవ అవతారం ఎవరన్న దానిపై ఏకాభిప్రాయం లేదు. భాగవత సంప్రదాయంలో బలరాముడు, మరికొన్ని జాబితాలలో బుద్ధుడు. రెండూ ప్రాచీన సంప్రదాయాలే; ఏదో ఒకటి మాత్రమే సరైనదని చెప్పడం సరికాదు.

తెలుగు నేలపై విష్ణు ఆరాధన

తెలుగు ప్రాంతంలో విష్ణువు ఎక్కువగా వేంకటేశ్వరుడిగా, నరసింహుడిగా, రాముడిగా, కృష్ణుడిగా పూజలందుకుంటాడు. తిరుమల, అహోబిలం, యాదాద్రి, సింహాచలం, భద్రాచలం — ఇవన్నీ విష్ణు క్షేత్రాలే.

అన్నమాచార్యుల సంకీర్తనలు, భద్రాచల రామదాసు కీర్తనలు, పోతన భాగవతం — తెలుగు భక్తి సాహిత్యానికి వెన్నెముక ఈ విష్ణు భక్తి.

తులసి విష్ణువుకు అత్యంత ప్రియమైనది. తులసి లేని విష్ణు పూజ పూర్తి కాదని సంప్రదాయం. కార్తిక మాసంలో తులసి పూజకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం.

ఏకాదశి

నెలకు రెండు ఏకాదశులు — శుక్ల పక్షంలో ఒకటి, కృష్ణ పక్షంలో ఒకటి. ఇవి విష్ణువుకు ప్రత్యేకమైన రోజులు. ఉపవాసం, జాగరణ, విష్ణు నామ స్మరణ ఈ రోజు ఆచారాలు.

అన్నిటిలోకీ ప్రధానమైనది వైకుంఠ ఏకాదశి — ధనుర్మాసంలో వచ్చే శుక్ల ఏకాదశి. ఆ రోజు తిరుమలలో ఉత్తర ద్వార దర్శనం జరుగుతుంది.

→ ఈరోజు భక్తి
→ పండుగల క్యాలెండర్
→ ఈ రోజు పంచాంగం, రాశి ఫలాలు