విష్ణు సహస్రనామం Vishnu Sahasranama
సహస్రనామ స్తోత్రం · భీష్మ స్తుతి
మహాభారతం అనుశాసన పర్వంలో భీష్ముడు ధర్మరాజుకు చెప్పిన విష్ణువు వెయ్యి నామాలు. హిందూ సంప్రదాయంలో అత్యంత విస్తృతంగా పఠించే స్తోత్రం.
ఎక్కడి నుంచి వచ్చింది
మహాభారత యుద్ధం ముగిసింది. భీష్ముడు అంపశయ్య మీద ఉన్నాడు. ధర్మరాజు ఆయన దగ్గరకు వచ్చి ప్రశ్నలు అడుగుతాడు.
ఆ ప్రశ్నలలో ఒకటి — 'ఈ లోకంలో అన్నిటికన్నా గొప్ప దైవం ఎవరు? ఎవరిని స్తుతిస్తే మనిషి అన్ని బంధాల నుంచి విముక్తుడవుతాడు?'
దానికి భీష్ముడు ఇచ్చిన సమాధానమే విష్ణు సహస్రనామం. ఇది అనుశాసన పర్వంలో ఉంది.
సందర్భం గమనించదగ్గది. చావు ముంగిట ఉన్న ఒక వృద్ధుడు, యుద్ధంలో తన వాళ్ళందరినీ కోల్పోయిన ఒక రాజుకు చెప్పిన మాటలు ఇవి. శోకంలో ఉన్నవాడికి ఇచ్చిన సమాధానం.
గ్రంథ నిర్మాణం
సహస్రనామం ఒక్క నామాల జాబితా కాదు. దానికి ముందూ వెనుకా భాగాలు ఉన్నాయి.
మొదట పూర్వ పీఠిక — ధర్మరాజు ప్రశ్నలు, భీష్ముడి సమాధానం. తర్వాత ధ్యాన శ్లోకాలు — పఠించే ముందు మనసును కుదుటపరిచేవి.
ఆ తర్వాత అసలు నామావళి — వెయ్యి నామాలు, శ్లోక రూపంలో. 'విశ్వం విష్ణుర్వషట్కారో…' అనే శ్లోకంతో మొదలవుతుంది.
చివరన ఉత్తర పీఠిక, ఫలశ్రుతి — ఈ స్తోత్రం పఠిస్తే ఏమి ఫలం అని చెప్పే భాగం.
పఠించేటప్పుడు ఈ నాలుగు భాగాలనూ కలిపి పఠించడం సంప్రదాయం.
నామాలలోని అర్థం
ఈ వెయ్యి నామాలు యాదృచ్ఛికమైనవి కావు. ప్రతి నామానికీ ఒక అర్థం, ఒక భావం ఉంది.
కొన్ని గుణాలను చెబుతాయి — 'సర్వజ్ఞుడు', 'సర్వవ్యాపి'. కొన్ని పనులను చెబుతాయి — 'మధుసూదనుడు', 'కంసారి'. కొన్ని రూపాలను — 'పద్మనాభుడు', 'చతుర్భుజుడు'.
ఆది శంకరాచార్యులు ఈ నామాలకు భాష్యం రాశారు. ఒక్కో నామానికీ అనేక అర్థాలు సాధ్యమని ఆయన చూపారు.
అందుకే ఈ స్తోత్రాన్ని కేవలం పఠించడమే కాక అర్థం తెలుసుకోవడం సంప్రదాయంలో ముఖ్యమని చెబుతారు.
ఎప్పుడు, ఎలా పఠిస్తారు
ఏకాదశి, శనివారం, వైకుంఠ ఏకాదశి — ఈ రోజులలో పఠించడం విశేషం. చాలామంది నిత్యం పఠిస్తారు.
తెలుగు ఇళ్ళలో శనివారం విష్ణు సహస్రనామ పారాయణం సాధారణ ఆచారం. తిరుమల, ఇతర వైష్ణవ క్షేత్రాలలో సామూహిక పారాయణం జరుగుతుంది.
పఠన సమయం సుమారు అరగంట. వేగంగా చదవడం కంటే స్పష్టంగా, నిదానంగా చదవడం మంచిదని చెబుతారు.
ఉచ్చారణ పూర్తిగా సరిగా రాకపోయినా పఠించవచ్చు. తప్పు వస్తుందని భయపడి పఠించకపోవడం కంటే, వీలైనంత సరిగా పఠించడమే మేలని సంప్రదాయ పెద్దలు చెబుతారు.
ఫలశ్రుతి గురించి ఒక మాట
ఫలశ్రుతిలో ఈ స్తోత్రం పఠిస్తే కలిగే ఫలాలు చెప్పబడ్డాయి — భయం పోతుంది, రోగం తగ్గుతుంది, సంపద కలుగుతుంది వంటివి.
ఇవి భక్తి సాహిత్య సంప్రదాయంలోని మాటలు. వీటిని అక్షరాలా వైద్య హామీగా తీసుకోకూడదు.
అనారోగ్యం ఉంటే వైద్యుడి దగ్గరకు వెళ్ళాలి. పారాయణం మనశ్శాంతికి తోడ్పడవచ్చు; అది చికిత్సకు ప్రత్యామ్నాయం కాదు.
పూర్తి నామావళి ఎందుకు ఇంకా లేదు
ఈ పేజీలో వెయ్యి నామాల పూర్తి జాబితా ఇంకా ఇవ్వలేదు. కారణం స్పష్టంగా చెబుతాం.
వెయ్యి నామాలలో ఒక్క అక్షరం తప్పినా అది పవిత్ర పాఠాన్ని చెడగొట్టడమే. జ్ఞాపకం నుంచి రాసి, ఒక్క తప్పు కూడా లేదని హామీ ఇవ్వలేము.
మూల పాఠం ప్రాచీనమైనది, ప్రజల ఆస్తి — దానిపై ఎవరికీ హక్కు లేదు. ఇది హక్కుల సమస్య కాదు, ఖచ్చితత్వం సమస్య.
ముద్రిత ప్రతితో సరిపోల్చి, ఏ పాఠం అనుసరిస్తున్నామో స్పష్టంగా చెప్పి, అప్పుడే పూర్తి నామావళి ఇస్తాం. తప్పుడు పాఠం ఇవ్వడం కంటే ఆలస్యంగా ఇవ్వడమే మేలు.
అప్పటివరకూ ఈ పేజీ ఆ గ్రంథం గురించి — దాని మూలం, నిర్మాణం, ఎలా పఠించాలి, ఏ భావంతో పఠించాలి — చెబుతుంది.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు
విష్ణు సహస్రనామం ఎక్కడ ఉంది?
మహాభారతం అనుశాసన పర్వంలో. భీష్ముడు అంపశయ్య మీద ఉండగా ధర్మరాజుకు చెప్పినది.
శనివారమే ఎందుకు పఠిస్తారు?
శనివారం విష్ణువుకు, ముఖ్యంగా వేంకటేశ్వరుడికి కేటాయించిన రోజుగా తెలుగు ప్రాంతంలో ఆచారం. ఏకాదశి నాడు కూడా విశేషం.
అర్థం తెలియకపోతే పఠించవచ్చా?
పఠించవచ్చు. అర్థం తెలిస్తే ఇంకా మంచిది — శంకరాచార్యుల భాష్యం ఆ కారణంగానే రాయబడింది.
మంత్రాలు
శ్లోకాలు
స్తోత్రాలు
పూజ
వ్రతం
పండుగలు
కార్తీక మాసం
శివ, విష్ణు ఆరాధనకు అత్యంత పవిత్రమైన మాసం — దీపాలు, ఉపవాసాలు, వన భోజనాలు.
పండుగలుదీపావళి
దీపాల పండుగ — నరకాసుర సంహారం, లక్ష్మీ పూజ.
పండుగలురథ సప్తమి
సూర్యుడి రథం ఉత్తర దిశగా మళ్ళే రోజు. జిల్లేడు ఆకులతో స్నానం, సూర్య నమస్కారాలు.
పండుగలుశ్రీకృష్ణ జన్మాష్టమి
శ్రీకృష్ణుడి జన్మదినం. అర్ధరాత్రి పూజ, ఉట్టి కొట్టడం, చిన్ని కృష్ణుడి పాదముద్రలు.
పండుగలుశ్రీరామ నవమి
శ్రీరాముడి జన్మదినం. భద్రాచలంలో సీతారాముల కల్యాణం, వడపప్పు-పానకం పంపిణీ.
దేవాలయాలు
అహోబిలం
నరసింహ అవతార క్షేత్రం. నల్లమల కొండలలో తొమ్మిది నరసింహ ఆలయాలు.
దేవాలయాలుతిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి
తిరుమల కొండపై వేంకటేశ్వరుని ఆలయం — తెలుగు ప్రజలకు అత్యంత ప్రధానమైన క్షేత్రం.
దేవాలయాలుభద్రాచలం
గోదావరి ఒడ్డున ఉన్న రామాలయం. రామదాసు కట్టించిన క్షేత్రం; శ్రీరామ నవమి కల్యాణానికి ప్రసిద్ధి.
దేవాలయాలుమంగళగిరి
పానకం నైవేద్యంగా స్వీకరించే నరసింహ క్షేత్రం. స్వామి సగం మాత్రమే తాగుతాడనే ఆచారం ప్రసిద్ధం.
దేవాలయాలుయాదాద్రి లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి
తెలంగాణలో ప్రధాన నరసింహ క్షేత్రం — యాదగిరిగుట్టగా ప్రసిద్ధి.
దేవాలయాలుసింహాచలం
విశాఖపట్నం సమీపంలోని వరాహ నరసింహ క్షేత్రం. ఏడాది పొడవునా చందన లేపనంతో కప్పి ఉండే స్వామి.
కథలు
గ్రంథాలు
భగవద్గీత
కురుక్షేత్ర యుద్ధభూమిలో అర్జునుడికి కృష్ణుడు చెప్పిన 700 శ్లోకాల సంవాదం. మహాభారత భీష్మ పర్వంలోని భాగం.
గ్రంథాలుభాగవతం
పన్నెండు స్కంధాల మహాపురాణం. విష్ణు అవతారాలు, ముఖ్యంగా కృష్ణ కథ దీని కేంద్రం. తెలుగులో పోతన రచన ప్రసిద్ధం.
గ్రంథాలురామాయణం
వాల్మీకి రచించిన ఆదికావ్యం. రాముడి కథను ఏడు కాండలలో చెప్పే గ్రంథం.
ఆచార్యులు
తాళ్ళపాక అన్నమాచార్యులు
తిరుమల వేంకటేశ్వరుని మీద ముప్పై రెండువేల సంకీర్తనలు రాసిన పదకవితా పితామహుడు. తెలుగు భక్తి సంగీతానికి పునాది వేసినవాడు.
ఆచార్యులుత్యాగరాజ స్వామి
కర్ణాటక సంగీత త్రిమూర్తులలో ఒకరు. రాముడి మీద వేలాది కృతులు తెలుగులో రాసిన వాగ్గేయకారుడు.
ఆచార్యులుభద్రాచల రామదాసు
భద్రాచలం రామాలయాన్ని కట్టించి, ఆ కారణంగా చెరసాలపాలై, అక్కడే రామ కీర్తనలు రాసిన భక్త కవి.
దేవతలు
శ్రీ నృసింహ స్వామి
విష్ణువు నాలుగవ అవతారం. సగం సింహం, సగం మనిషి రూపంలో ప్రహ్లాదుడిని రక్షించి హిరణ్యకశిపుడిని సంహరించిన స్వామి. తెలుగు నేలకు అత్యంత సన్నిహితమైన అవతారం.
దేవతలుశ్రీ మహావిష్ణువు
సృష్టిని రక్షించే దేవుడు. ధర్మం క్షీణించినప్పుడల్లా అవతారమెత్తి లోకాన్ని కాపాడతాడని వైష్ణవ సంప్రదాయం చెబుతుంది.
దేవతలుశ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి
తిరుమల కొండపై వెలసిన విష్ణు స్వరూపుడు — తెలుగు ప్రజల ఇలవేల్పు.
దేవతలుశ్రీకృష్ణుడు
విష్ణువు పూర్ణావతారం — భగవద్గీత ఉపదేశకుడు, గోపాలుడు, రాయబారి.
దేవతలుశ్రీరాముడు
మర్యాదా పురుషోత్తముడు — ధర్మానికి, వాగ్దాన పాలనకు ప్రతీక.
→ ఈరోజు భక్తి
→ పండుగల క్యాలెండర్
→ ఈ రోజు పంచాంగం, రాశి ఫలాలు