శ్రీ నృసింహ స్వామి Narasimha · नरसिंह

అవతార కథ

హిరణ్యకశిపుడు తపస్సు చేసి ఒక వరం పొందాడు — పగలు కాని రాత్రి కాని వేళలో, ఇంట కాని బయట కాని చోట, మనిషి చేత కాని జంతువు చేత కాని, ఆయుధం చేత కాని మరణం లేకుండా.

ఆ వరాన్ని ఏ ఒక్క నిబంధననూ ఉల్లంఘించకుండా పూర్తి చేసిన రూపమే నరసింహుడు. సంధ్యా సమయంలో — పగలూ కాదు రాత్రీ కాదు. గడప మీద — ఇంటా కాదు బయటా కాదు. నరుడూ కాని సింహమూ కాని రూపంలో. తొడల మీద పెట్టుకుని గోళ్ళతో — ఆయుధం కాదు.

కథలోని అసలు విషయం వరం కాదు, ప్రహ్లాదుడు. 'ఈ స్తంభంలో ఉన్నాడా?' అని తండ్రి ఎగతాళి చేస్తే 'ఉన్నాడు' అన్న బాలుడి నమ్మకమే ఈ కథ కేంద్రం. భక్తుడి మాట నిలబెట్టడానికి స్వామి స్తంభం చీల్చుకుని వచ్చాడని భాగవతం చెబుతుంది.

ఉగ్రం నుంచి శాంతం వరకు

నరసింహుడిని ఒకే రూపంలో చూడరు. ఉగ్ర నరసింహుడు — సంహార సమయంలోని రౌద్ర రూపం. లక్ష్మీ నరసింహుడు — లక్ష్మీదేవి ఒడిలో శాంతించిన రూపం. యోగ నరసింహుడు — ధ్యానంలో కూర్చున్న రూపం. జ్వాలా నరసింహుడు — అగ్నిజ్వాలల వంటి తేజస్సుతో.

అహోబిలంలో తొమ్మిది రూపాలు తొమ్మిది చోట్ల కొలువై ఉన్నాయి — నవ నారసింహ క్షేత్రాలు. ఒక్కో చోట ఒక్కో భావం.

ఉగ్ర రూపాన్ని శాంతపరచడం అనే భావన ఈ ఆరాధనలో ముఖ్యమైనది. అందుకే చాలా క్షేత్రాలలో స్వామికి చందనం అలంకారం చేస్తారు — సింహాచలంలో ఏడాది పొడవునా చందన లేపనంతో కప్పి ఉంచి, అక్షయ తృతీయ నాడు ఒక్క రోజు మాత్రమే నిజరూప దర్శనం ఇస్తారు.

తెలుగు నేల నరసింహ క్షేత్రాలు

నరసింహ ఆరాధన తెలుగు ప్రాంతంలో ఉన్నంత గాఢంగా మరెక్కడా లేదని చెప్పవచ్చు. అహోబిలం (నంద్యాల జిల్లా) అవతార క్షేత్రంగా ప్రసిద్ధి. యాదాద్రి (యాదాద్రి భువనగిరి) — ఇక్కడ స్వామిని జ్వాలా, యోగానంద, గండభేరుండ, ఉగ్ర, లక్ష్మీ నరసింహ రూపాలలో కొలుస్తారు.

సింహాచలం (విశాఖపట్నం) — వరాహ నరసింహ స్వామి. మంగళగిరి (గుంటూరు) — పానకాల నరసింహ స్వామి; ఇక్కడ స్వామికి పానకం నైవేద్యం, సగం మాత్రమే స్వీకరిస్తాడనే ఆచారం. అంతర్వేది (కోనసీమ) — లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి.

చెంచు లక్ష్మి కథ ఈ ప్రాంతానికి ప్రత్యేకమైనది. అహోబిలం చుట్టుపక్కల చెంచు తెగ సంప్రదాయంలో స్వామి ఆ తెగ కన్యను వివాహమాడాడని చెబుతారు. ఇది స్థానిక సంప్రదాయం — పురాణ కథనానికి అదనంగా నిలిచినది.

నృసింహ జయంతి

వైశాఖ శుక్ల చతుర్దశి నాడు, సంధ్యా సమయంలో నృసింహ జయంతి జరుపుకుంటారు. అవతారం సంధ్యలో జరిగిందని చెప్పే కథ ఆధారంగా ఆ వేళనే పూజకు ఎంచుకుంటారు.

ఉపవాసం, నరసింహ కవచ పఠనం, పానకం-వడపప్పు నైవేద్యం ఆ రోజు ఆచారాలు. వేసవి కాలం కావడంతో పానకం, మజ్జిగ వంటి చల్లని నైవేద్యాలు ప్రత్యేకం.

→ ఈరోజు భక్తి
→ పండుగల క్యాలెండర్
→ ఈ రోజు పంచాంగం, రాశి ఫలాలు