ఏకాదశి Ekadashi
ప్రతి పక్షంలో పదకొండవ తిథి — విష్ణు ఆరాధనకు, ఉపవాసానికి నిర్ణీతమైన రోజు.
ఏకాదశి అంటే
చంద్ర మాసంలో ప్రతి పక్షంలోనూ పదకొండవ తిథిని ఏకాదశి అంటారు. సంవత్సరానికి ఇరవై నాలుగు ఏకాదశులు వస్తాయి; అధిక మాసం ఉన్న ఏడాది ఇరవై ఆరు.
ఏకాదశి విష్ణు ఆరాధనకు నిర్ణీతమైన రోజు. ఉపవాసం, జాగరణ, విష్ణు నామ స్మరణ — ఇవి ఈ వ్రతం ప్రధాన అంగాలు.
ప్రతి ఏకాదశికీ ఒక పేరు, ఒక కథ ఉన్నాయి — ఉత్పన్న, మోక్షద, పుత్రద, నిర్జల ఇలా. తెలుగునాట తొలి ఏకాదశి (ఆషాఢ శుక్ల), వైకుంఠ ఏకాదశి (ధనుర్మాస శుక్ల) ఎక్కువ ప్రసిద్ధి.
ఉపవాస విధానం
సాంప్రదాయికంగా ఏకాదశి నాడు బియ్యం, ధాన్యాలు వర్జిస్తారు. పండ్లు, పాలు, సగ్గుబియ్యం, కొర్రలు తీసుకుంటారు.
పూర్తి నిరాహారం, ఒంటిపూట, ఫలాహారం — ఎవరి శక్తిని బట్టి వారు. కఠినత్వం కంటే నియమం ముఖ్యం.
మరుసటి రోజు ద్వాదశి ఉదయం నిర్ణీత సమయంలో పారణ చేసి ఉపవాసం ముగించడం క్రమం. పారణ సమయం పంచాంగంలో ఉంటుంది.
ఆరోగ్య జాగ్రత్త
మధుమేహం, రక్తపోటు ఉన్నవారు, గర్భిణులు, పాలిచ్చే తల్లులు, పిల్లలు, వృద్ధులు కఠిన ఉపవాసం పాటించకూడదు.
మందులు వాడేవారు ఖాళీ కడుపుతో మాత్రలు వేసుకోవడం ప్రమాదకరం. వైద్యుల సలహా తీసుకోండి. ఉపవాసం భక్తికి సాధనం, ఆరోగ్యానికి ముప్పు కాకూడదు.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు
ఏకాదశి నాడు బియ్యం ఎందుకు తినరు?
సంప్రదాయంలో దీనికి పురాణ కథ చెబుతారు. ఆచరణలో ఇది తేలికపాటి ఆహారం తీసుకునే నియమంగా పాటిస్తారు.
పారణ ఎప్పుడు చేయాలి?
ద్వాదశి రోజు ఉదయం, పంచాంగంలో సూచించిన సమయంలోపు. సమయం ప్రాంతాన్ని బట్టి మారుతుంది.
మంత్రాలు
శ్లోకాలు
స్తోత్రాలు
సహస్రనామం
పూజ
వ్రతం
పండుగలు
కార్తీక మాసం
శివ, విష్ణు ఆరాధనకు అత్యంత పవిత్రమైన మాసం — దీపాలు, ఉపవాసాలు, వన భోజనాలు.
పండుగలుదీపావళి
దీపాల పండుగ — నరకాసుర సంహారం, లక్ష్మీ పూజ.
పండుగలురథ సప్తమి
సూర్యుడి రథం ఉత్తర దిశగా మళ్ళే రోజు. జిల్లేడు ఆకులతో స్నానం, సూర్య నమస్కారాలు.
పండుగలువరలక్ష్మీ వ్రతం
తెలుగు స్త్రీలు జరుపుకునే ప్రధాన లక్ష్మీ వ్రతం — కలశం, తోరం, ముత్తైదువుల తాంబూలం.
పండుగలుశరన్నవరాత్రులు
ఆశ్వయుజ శుక్ల పాడ్యమి నుండి నవమి వరకు తొమ్మిది రాత్రుల అమ్మవారి ఉత్సవం; పదవ రోజు విజయదశమి.
పండుగలుశ్రీకృష్ణ జన్మాష్టమి
శ్రీకృష్ణుడి జన్మదినం. అర్ధరాత్రి పూజ, ఉట్టి కొట్టడం, చిన్ని కృష్ణుడి పాదముద్రలు.
పండుగలుశ్రీరామ నవమి
శ్రీరాముడి జన్మదినం. భద్రాచలంలో సీతారాముల కల్యాణం, వడపప్పు-పానకం పంపిణీ.
దేవాలయాలు
అహోబిలం
నరసింహ అవతార క్షేత్రం. నల్లమల కొండలలో తొమ్మిది నరసింహ ఆలయాలు.
దేవాలయాలుతిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి
తిరుమల కొండపై వేంకటేశ్వరుని ఆలయం — తెలుగు ప్రజలకు అత్యంత ప్రధానమైన క్షేత్రం.
దేవాలయాలుభద్రాచలం
గోదావరి ఒడ్డున ఉన్న రామాలయం. రామదాసు కట్టించిన క్షేత్రం; శ్రీరామ నవమి కల్యాణానికి ప్రసిద్ధి.
దేవాలయాలుమంగళగిరి
పానకం నైవేద్యంగా స్వీకరించే నరసింహ క్షేత్రం. స్వామి సగం మాత్రమే తాగుతాడనే ఆచారం ప్రసిద్ధం.
దేవాలయాలుయాదాద్రి లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి
తెలంగాణలో ప్రధాన నరసింహ క్షేత్రం — యాదగిరిగుట్టగా ప్రసిద్ధి.
దేవాలయాలుసింహాచలం
విశాఖపట్నం సమీపంలోని వరాహ నరసింహ క్షేత్రం. ఏడాది పొడవునా చందన లేపనంతో కప్పి ఉండే స్వామి.
కథలు
గ్రంథాలు
భగవద్గీత
కురుక్షేత్ర యుద్ధభూమిలో అర్జునుడికి కృష్ణుడు చెప్పిన 700 శ్లోకాల సంవాదం. మహాభారత భీష్మ పర్వంలోని భాగం.
గ్రంథాలుభాగవతం
పన్నెండు స్కంధాల మహాపురాణం. విష్ణు అవతారాలు, ముఖ్యంగా కృష్ణ కథ దీని కేంద్రం. తెలుగులో పోతన రచన ప్రసిద్ధం.
గ్రంథాలురామాయణం
వాల్మీకి రచించిన ఆదికావ్యం. రాముడి కథను ఏడు కాండలలో చెప్పే గ్రంథం.
ఆచార్యులు
తాళ్ళపాక అన్నమాచార్యులు
తిరుమల వేంకటేశ్వరుని మీద ముప్పై రెండువేల సంకీర్తనలు రాసిన పదకవితా పితామహుడు. తెలుగు భక్తి సంగీతానికి పునాది వేసినవాడు.
ఆచార్యులుత్యాగరాజ స్వామి
కర్ణాటక సంగీత త్రిమూర్తులలో ఒకరు. రాముడి మీద వేలాది కృతులు తెలుగులో రాసిన వాగ్గేయకారుడు.
ఆచార్యులుభద్రాచల రామదాసు
భద్రాచలం రామాలయాన్ని కట్టించి, ఆ కారణంగా చెరసాలపాలై, అక్కడే రామ కీర్తనలు రాసిన భక్త కవి.
దేవతలు
శ్రీ నృసింహ స్వామి
విష్ణువు నాలుగవ అవతారం. సగం సింహం, సగం మనిషి రూపంలో ప్రహ్లాదుడిని రక్షించి హిరణ్యకశిపుడిని సంహరించిన స్వామి. తెలుగు నేలకు అత్యంత సన్నిహితమైన అవతారం.
దేవతలుశ్రీ మహాలక్ష్మి
సంపద, సౌభాగ్యం, శుభానికి అధిదేవత. శుక్రవారం ఆరాధించే అమ్మవారు.
దేవతలుశ్రీ మహావిష్ణువు
సృష్టిని రక్షించే దేవుడు. ధర్మం క్షీణించినప్పుడల్లా అవతారమెత్తి లోకాన్ని కాపాడతాడని వైష్ణవ సంప్రదాయం చెబుతుంది.
→ ఈరోజు భక్తి
→ పండుగల క్యాలెండర్
→ ఈ రోజు పంచాంగం, రాశి ఫలాలు