నిర్వాణ షట్కం Nirvana Shatakam
ఆత్మ షట్కం
ఆది శంకరాచార్యులకు ఆపాదించే ఆరు శ్లోకాల అద్వైత స్తోత్రం. 'చిదానంద రూపః శివోஉహం శివోஉహమ్' మకుటం.
పాఠం
మనోబుద్ధ్యహంకార చిత్తాని నాహం
న చ శ్రోత్ర జిహ్వే న చ ఘ్రాణ నేత్రే ।
న చ వ్యోమ భూమిర్న తేజో న వాయుః
చిదానంద రూపః శివోஉహం శివోஉహమ్ ॥
मनोबुद्ध्यहंकार चित्तानि नाहं न च श्रोत्र जिह्वे न च घ्राण नेत्रे । न च व्योम भूमिर्न तेजो न वायुः चिदानन्द रूपः शिवोऽहं शिवोऽहम् ॥
న చ ప్రాణ సంజ్ఞో న వై పంచవాయుః
న వా సప్తధాతుర్న వా పంచకోశః ।
న వాక్పాణిపాదౌ న చోపస్థపాయూ
చిదానంద రూపః శివోஉహం శివోஉహమ్ ॥
న మే ద్వేషరాగౌ న మే లోభమోహౌ
మదో నైవ మే నైవ మాత్సర్యభావః ।
న ధర్మో న చార్థో న కామో న మోక్షః
చిదానంద రూపః శివోஉహం శివోஉహమ్ ॥
న పుణ్యం న పాపం న సౌఖ్యం న దుఃఖం
న మంత్రో న తీర్థం న వేదా న యజ్ఞాః ।
అహం భోజనం నైవ భోజ్యం న భోక్తా
చిదానంద రూపః శివోஉహం శివోஉహమ్ ॥
న మృత్యుర్న శంకా న మే జాతిభేదః
పితా నైవ మే నైవ మాతా న జన్మ ।
న బంధుర్న మిత్రం గురుర్నైవ శిష్యః
చిదానంద రూపః శివోஉహం శివోஉహమ్ ॥
అహం నిర్వికల్పో నిరాకార రూపో
విభుత్వాచ్చ సర్వత్ర సర్వేంద్రియాణామ్ ।
న చాసంగతం నైవ ముక్తిర్న మేయః
చిదానంద రూపః శివోஉహం శివోஉహమ్ ॥
ఈ స్తోత్రంలోని భావం
ఇది స్తుతి కాదు — ప్రశ్నకు సమాధానం. 'నువ్వెవరు?' అని గురువు అడిగితే శిష్యుడు చెప్పిన సమాధానమని కథనం.
ప్రతి శ్లోకమూ 'నేను ఇది కాదు' అంటూ సాగుతుంది. శరీరం కాదు, ఇంద్రియాలు కాదు, మనసు కాదు, భావాలు కాదు, సంబంధాలు కాదు. చివరికి మిగిలేది — చిదానంద స్వరూపం.
అద్వైత వేదాంతంలోని 'నేతి నేతి' — ఇది కాదు, ఇది కాదు — అనే పద్ధతి ఇది. ఏమిటో చెప్పడం కంటే ఏమి కాదో చెబుతూ వెళ్ళడం.
'జాతి భేదం లేదు, తల్లిదండ్రులు లేరు, గురువు లేడు, శిష్యుడు లేడు' అనే వరుస గమనించదగ్గది. సమాజం ఇచ్చిన గుర్తింపులన్నిటినీ తొలగించి మిగిలేదేమిటి అని అడుగుతుంది.
ఆత్మ షట్కం అనే పేరు కూడా ఉంది.
పాఠాంతరాల గురించి
ప్రాచీన స్తోత్రాలకు ప్రాంతాన్ని బట్టి, పరంపరను బట్టి కొద్దిపాటి పాఠభేదాలు ఉంటాయి. ఒక పదం మారవచ్చు, ఒక వరుస మారవచ్చు.
ఇక్కడ ఇచ్చినది విస్తృతంగా ప్రచారంలో ఉన్న పాఠం. మీ ఇంట, మీ గురు పరంపరలో వేరే పాఠం ఉంటే అదే మీకు ప్రామాణికం.
ఏదైనా తప్పు కనిపిస్తే మాకు తెలియజేయండి — సరిచేస్తాం. పవిత్ర పాఠంలో తప్పు ఉండటం కంటే దాన్ని సరిచేయడమే ముఖ్యం.
ఎలా పఠించాలి
స్నానం చేసి, శుభ్రమైన ప్రదేశంలో, దీపం వెలిగించి పఠించడం సంప్రదాయం. అయితే ఇవి నియమాలు కాదు — భావమే ముఖ్యం.
అర్థం తెలుసుకుని పఠిస్తే ఇంకా మంచిది. అందుకే ప్రతి శ్లోకం కింద తెలుగు భావం ఇచ్చాం.
ఉచ్చారణ తప్పైతే దోషమని భయపడాల్సిన అవసరం లేదు. వీలైనంత సరిగా పలకడానికి ప్రయత్నించండి; భక్తి ఉంటే చాలు.
మంత్రాలు
స్తోత్రాలు
బిల్వాష్టకం
బిల్వ పత్రాన్ని శివుడికి సమర్పించే భావంతో చెప్పే స్తోత్రం. 'ఏకబిల్వం శివార్పణమ్' మకుటం.
అష్టకంలింగాష్టకం
శివలింగాన్ని స్తుతించే ఎనిమిది శ్లోకాల స్తోత్రం. ప్రతి శ్లోకం 'తత్ప్రణమామి సదాశివ లింగమ్' అని ముగుస్తుంది.
స్తోత్రంశివ పంచాక్షర స్తోత్రం
'న మ శి వా య' — ఐదు అక్షరాలతో మొదలయ్యే ఐదు శ్లోకాల స్తోత్రం.
పూజ
వ్రతం
పండుగలు
దేవాలయాలు
ద్రాక్షారామం
పంచారామ క్షేత్రాలలో ఒకటి; శక్తిపీఠంగా కూడా పరిగణన. కోనసీమలోని ప్రాచీన శైవ క్షేత్రం.
దేవాలయాలుశ్రీకాళహస్తి
పంచభూత లింగాలలో వాయు లింగ క్షేత్రం. కన్నప్ప కథ జరిగిన చోటు; రాహు-కేతు పూజలకు ప్రసిద్ధి.
దేవాలయాలుశ్రీశైలం మల్లికార్జున స్వామి
ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాల్లో ఒకటి, అష్టాదశ శక్తిపీఠాల్లో ఒకటి — రెండూ ఒకే క్షేత్రంలో.
కథలు
గణేశుడి జన్మ కథ
పార్వతీదేవి నలుగుపిండితో ఒక బాలుడిని సృష్టించడం, శివుడితో జరిగిన ఘర్షణ, గజముఖం అమరడం — గణపతి జన్మ వృత్తాంతం.
కథలుప్రదక్షిణ పందెం
లోకాలు చుట్టి రమ్మంటే కుమారస్వామి బయలుదేరాడు; గణపతి తల్లిదండ్రుల చుట్టూ ప్రదక్షిణ చేశాడు. బుద్ధి బలాన్ని గెలిచిన కథ.
కథలుభక్త కన్నప్ప
శ్రీకాళహస్తిలో ఒక బోయవాడు, శాస్త్రం తెలియకుండా, తన కళ్ళు ఇచ్చి శివుడిని పొందిన కథ.
కథలుమార్కండేయుడి కథ
పదహారేళ్ళ ఆయుష్షుతో పుట్టిన బాలుడు, శివలింగాన్ని పట్టుకుని మృత్యువును ఎదుర్కొన్న కథ.
దేవతలు
→ ఈరోజు భక్తి
→ పండుగల క్యాలెండర్
→ ఈ రోజు పంచాంగం, రాశి ఫలాలు