బోనాలు Bonalu
అమ్మవారి బోనాలు · మహంకాళి బోనాలు
తెలంగాణ అమ్మవారి పండుగ. వండిన అన్నాన్ని కుండలో పెట్టి తలపై మోసుకుని అమ్మవారికి సమర్పించే ఆచారం.
బోనం అంటే
'బోనం' అనే మాట 'భోజనం' నుంచి వచ్చినది. వండిన అన్నం, పాలు, బెల్లం కలిపి ఒక కుండలో పెట్టి, ఆ కుండను వేపాకులతో అలంకరించి, పైన దీపం పెట్టి తలపై మోసుకుని ఆలయానికి తీసుకువెళతారు.
అమ్మవారికి ఇంట్లో వండిన అన్నం పెట్టడం — తల్లికి కూతురు అన్నం పెట్టినట్టు. ఈ భావనే బోనాల మూలం.
మోసేది ప్రధానంగా ఆడవాళ్ళు. కొత్త బట్టలు, పూలు, కాళ్ళకు గజ్జెలు.
ఆషాఢంలో ఎందుకు
ఆషాఢం వర్షాకాలం ఆరంభం. పూర్వం ఈ కాలంలోనే అంటువ్యాధులు ఎక్కువగా వచ్చేవి.
వ్యాధులను అమ్మవారి కోపంగా భావించి, ఆమెను శాంతపరచడానికి బోనం సమర్పించే ఆచారం ఏర్పడిందని చెబుతారు.
ఇక్కడ స్పష్టంగా చెప్పాలి — అంటువ్యాధులకు కారణం సూక్ష్మజీవులు, దేవత కోపం కాదు. టీకాలు, పరిశుభ్రత, వైద్యం వాటిని అరికడతాయి. పండుగను సంప్రదాయంగా జరుపుకోవడం వేరు; వ్యాధి వస్తే వైద్యుడి దగ్గరకు వెళ్ళడం వేరు.
వేపాకుకు ఈ పండుగలో ప్రధాన స్థానం. వేపకు క్రిమినాశక గుణాలు ఉండటం ఈ ఆచారం వెనుక ఉన్న ఆచరణాత్మక కారణం కావచ్చు.
పోతురాజు, రంగం
పోతురాజు అమ్మవారి సోదరుడని భావన. ఒంటికి పసుపు రాసుకుని, నుదుటిన కుంకుమ, చేతిలో కొరడాతో నృత్యం చేసేవాడు. ఊరేగింపుకు ముందు నడుస్తాడు.
రంగం — ఉత్సవం మరుసటి రోజు ఒక మహిళ పచ్చి కుండపై నిలబడి భవిష్యవాణి చెప్పే ఆచారం. సికింద్రాబాద్ ఉజ్జయిని మహంకాళి ఆలయంలో ఇది ప్రసిద్ధం.
రంగం ఒక సంప్రదాయ ఆచారం. అందులో చెప్పే మాటలను భవిష్యత్ అంచనాగా కాక, ఒక సాంస్కృతిక ఘట్టంగా చూడటం సరైనది.
నగర పండుగ
బోనాలు మూలంగా గ్రామదేవత ఆరాధన. కానీ హైదరాబాద్, సికింద్రాబాద్లలో ఇది ఒక పెద్ద నగర ఉత్సవంగా మారింది.
తెలంగాణ రాష్ట్ర ఏర్పాటు తర్వాత దీనికి రాష్ట్ర పండుగ హోదా ఇచ్చారు.
గ్రామాలలో ఇప్పటికీ చిన్న స్థాయిలో, ఊరి గుడి దగ్గర జరుగుతుంది — అదే దీని అసలు రూపం.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు
బోనం అంటే ఏమిటి?
వండిన అన్నం, పాలు, బెల్లం కలిపిన కుండ. 'భోజనం' అనే మాట నుంచి వచ్చిన పేరు. తలపై మోసుకుని అమ్మవారికి సమర్పిస్తారు.
బోనాలు ఎప్పుడు?
ఆషాఢ మాసంలో. ఒక్కో ఆలయంలో ఒక్కో ఆదివారం — తేదీలు ఆలయాన్ని బట్టి మారతాయి.
మంత్రాలు
శ్లోకాలు
సహస్రనామం
పూజ
పండుగలు
దీపావళి
దీపాల పండుగ — నరకాసుర సంహారం, లక్ష్మీ పూజ.
పండుగలుబతుకమ్మ
తెలంగాణ పూల పండుగ. ఆడవాళ్ళు పూలతో గోపురం పేర్చి, చుట్టూ తిరిగి పాటలు పాడే తొమ్మిది రోజుల ఉత్సవం.
పండుగలుమహా శివరాత్రి
సంవత్సరంలో అత్యంత ముఖ్యమైన శైవ పర్వదినం — ఉపవాసం, జాగరణ, అభిషేకం.
పండుగలువినాయక చవితి
భాద్రపద శుక్ల చతుర్థి నాడు గణపతి ఆవాహన; తెలుగు రాష్ట్రాల్లో అతి పెద్ద పండుగల్లో ఒకటి.
పండుగలుశరన్నవరాత్రులు
ఆశ్వయుజ శుక్ల పాడ్యమి నుండి నవమి వరకు తొమ్మిది రాత్రుల అమ్మవారి ఉత్సవం; పదవ రోజు విజయదశమి.
దేవాలయాలు
ద్రాక్షారామం
పంచారామ క్షేత్రాలలో ఒకటి; శక్తిపీఠంగా కూడా పరిగణన. కోనసీమలోని ప్రాచీన శైవ క్షేత్రం.
దేవాలయాలువిజయవాడ కనకదుర్గమ్మ
ఇంద్రకీలాద్రిపై కనకదుర్గమ్మ ఆలయం — దసరా అలంకారాలకు ప్రసిద్ధి.
దేవాలయాలుశ్రీకాళహస్తి
పంచభూత లింగాలలో వాయు లింగ క్షేత్రం. కన్నప్ప కథ జరిగిన చోటు; రాహు-కేతు పూజలకు ప్రసిద్ధి.
దేవాలయాలుశ్రీశైలం మల్లికార్జున స్వామి
ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాల్లో ఒకటి, అష్టాదశ శక్తిపీఠాల్లో ఒకటి — రెండూ ఒకే క్షేత్రంలో.
కథలు
గణేశుడి జన్మ కథ
పార్వతీదేవి నలుగుపిండితో ఒక బాలుడిని సృష్టించడం, శివుడితో జరిగిన ఘర్షణ, గజముఖం అమరడం — గణపతి జన్మ వృత్తాంతం.
కథలుప్రదక్షిణ పందెం
లోకాలు చుట్టి రమ్మంటే కుమారస్వామి బయలుదేరాడు; గణపతి తల్లిదండ్రుల చుట్టూ ప్రదక్షిణ చేశాడు. బుద్ధి బలాన్ని గెలిచిన కథ.
కథలుభక్త కన్నప్ప
శ్రీకాళహస్తిలో ఒక బోయవాడు, శాస్త్రం తెలియకుండా, తన కళ్ళు ఇచ్చి శివుడిని పొందిన కథ.
కథలుమార్కండేయుడి కథ
పదహారేళ్ళ ఆయుష్షుతో పుట్టిన బాలుడు, శివలింగాన్ని పట్టుకుని మృత్యువును ఎదుర్కొన్న కథ.
దేవతలు
కాళీమాత
కాలానికి అధిదేవత, దేవి ఉగ్ర రూపం. దశమహావిద్యలలో మొదటిది.
దేవతలుగ్రామదేవతలు
ఊరిని కాపాడే తల్లులు. మైసమ్మ, పోలేరమ్మ, ఎల్లమ్మ, గంగానమ్మ, ముత్యాలమ్మ, నూకాలమ్మ, పైడితల్లి — తెలుగు నేల గ్రామదేవత సంప్రదాయం.
దేవతలుపార్వతీ దేవి
పరమశివుని అర్ధాంగి, గణపతి-కుమారస్వాముల తల్లి. హిమవంతుని కుమార్తెగా జన్మించి తపస్సుతో శివుడిని పొందిన దేవి.
దేవతలుపోచమ్మ
తెలంగాణ, ఆంధ్ర గ్రామాలలో విస్తృతంగా పూజలందుకునే గ్రామదేవత. అమ్మవారు (మశూచి) వంటి వ్యాధుల నుంచి కాపాడే తల్లిగా ఆరాధన.
దేవతలుశ్రీ దుర్గా దేవి
శక్తి స్వరూపిణి — మహిషాసురుని సంహరించిన అమ్మవారు.
→ ఈరోజు భక్తి
→ పండుగల క్యాలెండర్
→ ఈ రోజు పంచాంగం, రాశి ఫలాలు