శ్రీకృష్ణ జన్మాష్టమి Krishna Janmashtami
గోకులాష్టమి · కృష్ణాష్టమి
శ్రీకృష్ణుడి జన్మదినం. అర్ధరాత్రి పూజ, ఉట్టి కొట్టడం, చిన్ని కృష్ణుడి పాదముద్రలు.
అర్ధరాత్రి జన్మం
కృష్ణుడు అర్ధరాత్రి, చెరసాలలో జన్మించాడని భాగవత కథనం. అందుకే పూజ అర్ధరాత్రి చేస్తారు.
దేవకి, వసుదేవులకు ఎనిమిదవ సంతానం. కంసుడి భయంతో వసుదేవుడు ఆ రాత్రే యమునను దాటి గోకులం చేర్చాడు.
చెరసాలలో పుట్టడం, తక్షణమే వేరే చోటికి తరలించడం — ఈ కథలో ఆరంభమే అభద్రతతో మొదలవుతుంది.
తెలుగు ఇళ్ళలో ఆచారాలు
ఇంటి గుమ్మం నుంచి పూజ గదికి చిన్ని పాదముద్రలు వేయడం — కృష్ణుడు ఇంట్లోకి నడిచి వచ్చాడనే భావన. బియ్యప్పిండితో వేస్తారు.
ఉయ్యాల కట్టి బాల కృష్ణుడిని ఊపడం.
వెన్న, అటుకులు, ఉండ్రాళ్ళు, చలిమిడి నైవేద్యం. వెన్నకు ప్రత్యేక స్థానం — కృష్ణుడు వెన్న దొంగ కదా.
ఉట్టి కొట్టడం — పైన కట్టిన కుండను కర్రతో కొట్టే ఆట. మహారాష్ట్రలోని దహీ హండీ లాంటిదే, కానీ తెలుగు ప్రాంతంలో చిన్న స్థాయిలో.
ఉట్టి కొట్టడం గురించి ఒక మాట
మహారాష్ట్రలో దహీ హండీలో మనుషుల గోపురం కట్టి ఎత్తుకు ఎక్కుతారు. ప్రతి ఏడాదీ ఆ ఆటలో గాయాలు, కొన్నిసార్లు మరణాలు జరుగుతున్నాయి.
పిల్లలను ఆ గోపురాలలో ఎక్కించడం ప్రమాదకరం. కొన్ని చోట్ల దీనిపై ఎత్తు పరిమితులు, వయోపరిమితులు విధించారు.
ఆట ఆనందంగా ఉండాలి; ఎవరూ గాయపడకూడదు. తక్కువ ఎత్తులో, పెద్దలతో ఆడటం సరైనది.
పండుగ తేదీ గురించి
జన్మాష్టమి తేదీ కొన్నిసార్లు రెండు రోజులుగా వస్తుంది — స్మార్త సంప్రదాయం ఒక రోజు, వైష్ణవ సంప్రదాయం మరో రోజు పాటిస్తాయి.
అష్టమి తిథి, రోహిణి నక్షత్రం రెండూ కలిసే సమయాన్ని బట్టి ఈ తేడా వస్తుంది.
రెండూ సరైనవే. మీ కుటుంబ సంప్రదాయం, మీ ప్రాంత పంచాంగం అనుసరించడమే మంచిది.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు
జన్మాష్టమి పూజ ఎప్పుడు చేయాలి?
అర్ధరాత్రి — కృష్ణుడి జన్మ సమయమని భావిస్తారు. కొందరు సాయంత్రమే చేస్తారు; ఇది కుటుంబ ఆచారం.
రెండు రోజులు ఎందుకు వస్తుంది?
అష్టమి తిథి, రోహిణి నక్షత్రం కలిసే వేళను బట్టి స్మార్త, వైష్ణవ సంప్రదాయాలు వేర్వేరు రోజులు పాటిస్తాయి. రెండూ సరైనవే.
మంత్రాలు
శ్లోకాలు
స్తోత్రాలు
సహస్రనామం
పూజ
వ్రతం
పండుగలు
కార్తీక మాసం
శివ, విష్ణు ఆరాధనకు అత్యంత పవిత్రమైన మాసం — దీపాలు, ఉపవాసాలు, వన భోజనాలు.
పండుగలుదీపావళి
దీపాల పండుగ — నరకాసుర సంహారం, లక్ష్మీ పూజ.
పండుగలురథ సప్తమి
సూర్యుడి రథం ఉత్తర దిశగా మళ్ళే రోజు. జిల్లేడు ఆకులతో స్నానం, సూర్య నమస్కారాలు.
పండుగలుశ్రీరామ నవమి
శ్రీరాముడి జన్మదినం. భద్రాచలంలో సీతారాముల కల్యాణం, వడపప్పు-పానకం పంపిణీ.
దేవాలయాలు
అహోబిలం
నరసింహ అవతార క్షేత్రం. నల్లమల కొండలలో తొమ్మిది నరసింహ ఆలయాలు.
దేవాలయాలుతిరుమల శ్రీ వేంకటేశ్వర స్వామి
తిరుమల కొండపై వేంకటేశ్వరుని ఆలయం — తెలుగు ప్రజలకు అత్యంత ప్రధానమైన క్షేత్రం.
దేవాలయాలుభద్రాచలం
గోదావరి ఒడ్డున ఉన్న రామాలయం. రామదాసు కట్టించిన క్షేత్రం; శ్రీరామ నవమి కల్యాణానికి ప్రసిద్ధి.
దేవాలయాలుమంగళగిరి
పానకం నైవేద్యంగా స్వీకరించే నరసింహ క్షేత్రం. స్వామి సగం మాత్రమే తాగుతాడనే ఆచారం ప్రసిద్ధం.
దేవాలయాలుయాదాద్రి లక్ష్మీ నరసింహ స్వామి
తెలంగాణలో ప్రధాన నరసింహ క్షేత్రం — యాదగిరిగుట్టగా ప్రసిద్ధి.
దేవాలయాలుసింహాచలం
విశాఖపట్నం సమీపంలోని వరాహ నరసింహ క్షేత్రం. ఏడాది పొడవునా చందన లేపనంతో కప్పి ఉండే స్వామి.
కథలు
గ్రంథాలు
భాగవతం
పన్నెండు స్కంధాల మహాపురాణం. విష్ణు అవతారాలు, ముఖ్యంగా కృష్ణ కథ దీని కేంద్రం. తెలుగులో పోతన రచన ప్రసిద్ధం.
గ్రంథాలుభగవద్గీత
కురుక్షేత్ర యుద్ధభూమిలో అర్జునుడికి కృష్ణుడు చెప్పిన 700 శ్లోకాల సంవాదం. మహాభారత భీష్మ పర్వంలోని భాగం.
గ్రంథాలురామాయణం
వాల్మీకి రచించిన ఆదికావ్యం. రాముడి కథను ఏడు కాండలలో చెప్పే గ్రంథం.
ఆచార్యులు
తాళ్ళపాక అన్నమాచార్యులు
తిరుమల వేంకటేశ్వరుని మీద ముప్పై రెండువేల సంకీర్తనలు రాసిన పదకవితా పితామహుడు. తెలుగు భక్తి సంగీతానికి పునాది వేసినవాడు.
ఆచార్యులుత్యాగరాజ స్వామి
కర్ణాటక సంగీత త్రిమూర్తులలో ఒకరు. రాముడి మీద వేలాది కృతులు తెలుగులో రాసిన వాగ్గేయకారుడు.
ఆచార్యులుభద్రాచల రామదాసు
భద్రాచలం రామాలయాన్ని కట్టించి, ఆ కారణంగా చెరసాలపాలై, అక్కడే రామ కీర్తనలు రాసిన భక్త కవి.
దేవతలు
బలరాముడు
కృష్ణుడి అన్న, నాగలిని ఆయుధంగా ధరించినవాడు. కొన్ని సంప్రదాయాలలో దశావతారాలలో తొమ్మిదవవాడు.
దేవతలుశ్రీ మహావిష్ణువు
సృష్టిని రక్షించే దేవుడు. ధర్మం క్షీణించినప్పుడల్లా అవతారమెత్తి లోకాన్ని కాపాడతాడని వైష్ణవ సంప్రదాయం చెబుతుంది.
దేవతలుశ్రీకృష్ణుడు
విష్ణువు పూర్ణావతారం — భగవద్గీత ఉపదేశకుడు, గోపాలుడు, రాయబారి.
→ ఈరోజు భక్తి
→ పండుగల క్యాలెండర్
→ ఈ రోజు పంచాంగం, రాశి ఫలాలు