గణేశుడు Ganesha · गणेश

ఎవరు గణపతి

ఏ పని మొదలుపెట్టినా, ఏ దేవుడిని పూజించినా — మొదట గణపతికి నమస్కారం. ఇది తెలుగునాట మాత్రమే కాదు, భారతదేశమంతటా ఉన్న ఆచారం. అందుకే ఆయనను ఆది పూజ్యుడు అంటారు.

గణ అంటే సమూహం, పతి అంటే అధిపతి. శివగణాలకు అధిపతిగా నియమితుడైనందున గణపతి అయ్యాడు. విఘ్నాలను కలిగించే శక్తి, తొలగించే శక్తి రెండూ ఆయన అధీనంలో ఉన్నాయని భావన — అందుకే విఘ్నేశ్వరుడు.

ఏనుగు తల, మనిషి శరీరం అనే ఆయన రూపం చూడగానే గుర్తుపట్టేలా ఉంటుంది. ఈ రూపానికి పురాణాల్లో అనేక కథలు ఉన్నాయి; ప్రాంతాన్ని బట్టి, పురాణాన్ని బట్టి కథలో వివరాలు మారతాయి.

రూప విశేషాలు — ప్రతి భాగానికి ఒక అర్థం

గణపతి రూపంలోని ప్రతి అంశానికీ ఒక సంకేతార్థం చెబుతారు. ఇవి ధ్యానానికి ఉపయోగపడే భావనలు, భౌతిక వర్ణనలు కావు.

పెద్ద తల — విశాలమైన ఆలోచన. పెద్ద చెవులు — ఎక్కువ వినడం. చిన్న కళ్ళు — సూక్ష్మంగా గమనించడం. ఒకే దంతం — మంచిని గ్రహించి చెడును వదలడం. పెద్ద పొట్ట — మంచి చెడు అన్నీ జీర్ణించుకునే ఓర్పు. చిన్న నోరు — తక్కువ మాట్లాడటం.

చేతిలోని పాశం కోరికలను నియంత్రించడానికి, అంకుశం మనసును సరైన దారిలో నడిపించడానికి సంకేతాలు. వాహనమైన ఎలుక చంచలమైన మనసుకు ప్రతీక — దాన్ని అదుపులో ఉంచుకున్నవాడే గణపతి.

పూజా విధానం

ఇంట్లో గణపతి పూజ చాలా సరళం. తూర్పు లేదా ఉత్తర దిక్కుగా కూర్చుని, పసుపుతో చిన్న గణపతిని చేసి పీటపై ఉంచడం సంప్రదాయ పద్ధతి. మట్టి విగ్రహం అయితే మరీ మంచిది.

గరిక (దూర్వా) గణపతికి అత్యంత ప్రియమైనది. బేసి సంఖ్యలో — మూడు, ఐదు, ఇరవై ఒకటి — గరిక పోచలు సమర్పించడం ఆచారం. పత్రి పూజలో ఇరవై ఒక్క రకాల ఆకులు వాడతారు.

ఉండ్రాళ్ళు, కుడుములు, మోదకాలు నైవేద్యంగా పెడతారు. బెల్లం, కొబ్బరి కలిపిన పూర్ణం ఉన్న ఉండ్రాళ్ళు తెలుగు ఇళ్లలో ప్రధాన నైవేద్యం.

పూజ చివర గణపతి అష్టోత్తర శతనామావళి చదవడం, హారతి ఇవ్వడం సాధారణ క్రమం.

వినాయక చవితి

భాద్రపద మాసం శుక్ల పక్ష చతుర్థి నాడు వినాయక చవితి. తెలుగు రాష్ట్రాల్లో ఇది అతి పెద్ద పండుగల్లో ఒకటి. ఇళ్లలో, వీధుల్లో మట్టి వినాయకుడిని ప్రతిష్ఠించి, రోజుల తరబడి పూజలు చేసి, చివరకు నిమజ్జనం చేస్తారు.

ఇటీవలి కాలంలో మట్టి విగ్రహాలను, సహజ రంగులను వాడాలనే ప్రచారం పెరిగింది — నీటి వనరులు కలుషితం కాకుండా ఉండటానికి. ఇది సంప్రదాయానికి విరుద్ధం కాదు; పూర్వం వాడినది మట్టే.

చవితి నాడు చంద్రుడిని చూడకూడదనే నియమం ప్రచారంలో ఉంది. దీని వెనుక పురాణ కథ ఉంది. పొరపాటున చూస్తే నిందాపవాదం తొలగడానికి శమంతకోపాఖ్యానం చదవడం ఆచారం.

సంకష్టహర చతుర్థి

ప్రతి నెలా కృష్ణ పక్షంలో వచ్చే చతుర్థిని సంకష్టహర చతుర్థి అంటారు. కష్టాలు తొలగాలని ఈ రోజు గణపతిని ఆరాధిస్తారు.

ఈ వ్రతంలో చంద్రోదయం వరకు ఉపవాసం ఉండి, చంద్రుడిని చూసిన తర్వాత భోజనం చేయడం సంప్రదాయం. అందుకే ఈ రోజు చంద్రోదయ సమయం ముఖ్యం.

శుక్ల పక్ష చతుర్థిని వినాయక చతుర్థి అంటారు — ఇది వేరు. రెండింటినీ కలిపి చూడకూడదు.

→ ఈరోజు భక్తి
→ పండుగల క్యాలెండర్
→ ఈ రోజు పంచాంగం, రాశి ఫలాలు