మహా శివరాత్రి Maha Shivaratri
శివరాత్రి
సంవత్సరంలో అత్యంత ముఖ్యమైన శైవ పర్వదినం — ఉపవాసం, జాగరణ, అభిషేకం.
రాత్రి ప్రధానమైన పండుగ
చాలా పండుగలు పగలు జరిగితే, శివరాత్రి రాత్రి పండుగ. రాత్రంతా మేల్కొని ఉండటం — జాగరణ — ఈ పర్వదినం ప్రధాన అంగం.
రాత్రిని నాలుగు జాములుగా విభజించి, ప్రతి జాములోనూ అభిషేకం చేయడం ఆలయాల్లో ఆచారం.
శివుడు తాండవం చేసిన రాత్రి అని, శివ పార్వతుల కల్యాణం జరిగిన రాత్రి అని — వేర్వేరు కథలు ప్రచారంలో ఉన్నాయి.
ఆచరణ
ఉపవాసం — పూర్తి నిరాహారం, పండ్లు, లేదా ఒంటిపూట. ఎవరి శక్తిని బట్టి వారు.
అభిషేకం — నీరు, పాలు, పంచామృతం, భస్మంతో లింగానికి. బిల్వ పత్రాలు సమర్పించడం తప్పనిసరిగా భావిస్తారు.
పంచాక్షరి — ఓం నమః శివాయ — నిరంతరం జపిస్తూ అభిషేకం చేయడం సంప్రదాయం.
మరుసటి రోజు ఉదయం పారణ చేసి ఉపవాసం ముగిస్తారు.
మాసం పేరు ఎందుకు మారుతుంది
అమానతీయ పంచాంగంలో మాఘ కృష్ణ చతుర్దశి, పూర్ణిమాంత పంచాంగంలో ఫాల్గుణ కృష్ణ చతుర్దశి — ఒకే రోజుకు రెండు పేర్లు.
తేడా మాసం లెక్కింపులోనే; తిథి ఒకటే. తెలుగునాట అమానతీయ పద్ధతి, ఉత్తర భారతంలో పూర్ణిమాంత పద్ధతి వాడతారు.
అందుకే ఒకే పండుగకు వేర్వేరు మాసం పేర్లు కనిపిస్తాయి — గందరగోళపడాల్సిన అవసరం లేదు.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు
శివరాత్రి జాగరణ తప్పనిసరా?
సంప్రదాయ ఆచారం, కానీ ఆరోగ్యం ఇబ్బంది అయితే బలవంతం అవసరం లేదు. వృద్ధులు, అనారోగ్యంతో ఉన్నవారు విశ్రాంతి తీసుకోవడం ఆమోదయోగ్యం.
ఇంట్లో అభిషేకం చేయవచ్చా?
బాణలింగం వంటివి ఇంటి పూజకు అనుకూలం. ప్రతిష్ఠిత ఆలయ లింగాలకు అర్చకుల ద్వారా జరగడం సంప్రదాయం.
మంత్రాలు
స్తోత్రాలు
నిర్వాణ షట్కం
ఆది శంకరాచార్యులకు ఆపాదించే ఆరు శ్లోకాల అద్వైత స్తోత్రం. 'చిదానంద రూపః శివోஉహం శివోஉహమ్' మకుటం.
అష్టకంబిల్వాష్టకం
బిల్వ పత్రాన్ని శివుడికి సమర్పించే భావంతో చెప్పే స్తోత్రం. 'ఏకబిల్వం శివార్పణమ్' మకుటం.
అష్టకంలింగాష్టకం
శివలింగాన్ని స్తుతించే ఎనిమిది శ్లోకాల స్తోత్రం. ప్రతి శ్లోకం 'తత్ప్రణమామి సదాశివ లింగమ్' అని ముగుస్తుంది.
స్తోత్రంశివ పంచాక్షర స్తోత్రం
'న మ శి వా య' — ఐదు అక్షరాలతో మొదలయ్యే ఐదు శ్లోకాల స్తోత్రం.
సహస్రనామం
పూజ
వ్రతం
పండుగలు
కార్తీక మాసం
శివ, విష్ణు ఆరాధనకు అత్యంత పవిత్రమైన మాసం — దీపాలు, ఉపవాసాలు, వన భోజనాలు.
పండుగలునాగుల చవితి
నాగ దేవతలను పూజించే రోజు. పుట్ట దగ్గర పాలు పోసి, చిమ్మిలి సమర్పించే ఆచారం.
పండుగలుబతుకమ్మ
తెలంగాణ పూల పండుగ. ఆడవాళ్ళు పూలతో గోపురం పేర్చి, చుట్టూ తిరిగి పాటలు పాడే తొమ్మిది రోజుల ఉత్సవం.
పండుగలుబోనాలు
తెలంగాణ అమ్మవారి పండుగ. వండిన అన్నాన్ని కుండలో పెట్టి తలపై మోసుకుని అమ్మవారికి సమర్పించే ఆచారం.
పండుగలువినాయక చవితి
భాద్రపద శుక్ల చతుర్థి నాడు గణపతి ఆవాహన; తెలుగు రాష్ట్రాల్లో అతి పెద్ద పండుగల్లో ఒకటి.
పండుగలుశరన్నవరాత్రులు
ఆశ్వయుజ శుక్ల పాడ్యమి నుండి నవమి వరకు తొమ్మిది రాత్రుల అమ్మవారి ఉత్సవం; పదవ రోజు విజయదశమి.
దేవాలయాలు
ద్రాక్షారామం
పంచారామ క్షేత్రాలలో ఒకటి; శక్తిపీఠంగా కూడా పరిగణన. కోనసీమలోని ప్రాచీన శైవ క్షేత్రం.
దేవాలయాలుశ్రీకాళహస్తి
పంచభూత లింగాలలో వాయు లింగ క్షేత్రం. కన్నప్ప కథ జరిగిన చోటు; రాహు-కేతు పూజలకు ప్రసిద్ధి.
దేవాలయాలువిజయవాడ కనకదుర్గమ్మ
ఇంద్రకీలాద్రిపై కనకదుర్గమ్మ ఆలయం — దసరా అలంకారాలకు ప్రసిద్ధి.
దేవాలయాలుశ్రీశైలం మల్లికార్జున స్వామి
ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాల్లో ఒకటి, అష్టాదశ శక్తిపీఠాల్లో ఒకటి — రెండూ ఒకే క్షేత్రంలో.
కథలు
భక్త కన్నప్ప
శ్రీకాళహస్తిలో ఒక బోయవాడు, శాస్త్రం తెలియకుండా, తన కళ్ళు ఇచ్చి శివుడిని పొందిన కథ.
కథలుమార్కండేయుడి కథ
పదహారేళ్ళ ఆయుష్షుతో పుట్టిన బాలుడు, శివలింగాన్ని పట్టుకుని మృత్యువును ఎదుర్కొన్న కథ.
కథలుగణేశుడి జన్మ కథ
పార్వతీదేవి నలుగుపిండితో ఒక బాలుడిని సృష్టించడం, శివుడితో జరిగిన ఘర్షణ, గజముఖం అమరడం — గణపతి జన్మ వృత్తాంతం.
కథలుప్రదక్షిణ పందెం
లోకాలు చుట్టి రమ్మంటే కుమారస్వామి బయలుదేరాడు; గణపతి తల్లిదండ్రుల చుట్టూ ప్రదక్షిణ చేశాడు. బుద్ధి బలాన్ని గెలిచిన కథ.
దేవతలు
పరమశివుడు
లయకారుడు, ఆదియోగి, భోళా శంకరుడు. సోమవారం ఆరాధించే దేవుడు; అభిషేకప్రియుడు.
దేవతలుపార్వతీ దేవి
పరమశివుని అర్ధాంగి, గణపతి-కుమారస్వాముల తల్లి. హిమవంతుని కుమార్తెగా జన్మించి తపస్సుతో శివుడిని పొందిన దేవి.
దేవతలుమల్లికార్జున స్వామి
శ్రీశైల క్షేత్ర మూర్తి. ద్వాదశ జ్యోతిర్లింగాలలో ఒకటి; భ్రమరాంబ సమేతుడు.
→ ఈరోజు భక్తి
→ పండుగల క్యాలెండర్
→ ఈ రోజు పంచాంగం, రాశి ఫలాలు