యముడు Yama · यम

ధర్మరాజు

యముడు మృత్యు దేవత; అదే సమయంలో ధర్మరాజు — ధర్మానికి అధిపతి. ఈ రెండు పాత్రలూ కలిసి ఉండటం ఉద్దేశపూర్వకమైనది.

చనిపోయిన తర్వాత చేసిన పనుల లెక్క చూసేవాడు యముడని భావన. చిత్రగుప్తుడు ఆ లెక్కలు రాసేవాడు.

సూర్యుడి కుమారుడు; యమునా నది ఆయన సోదరి. భాయ్ దూజ్ / యమ ద్వితీయ ఆచారం ఈ సోదర సంబంధం ఆధారంగా వచ్చినది.

కథలలో యముడు

నచికేతుడి కథ కఠోపనిషత్తులో ఉంది — ఒక బాలుడు యముడిని మృత్యువు గురించి ప్రశ్నిస్తాడు. భారతీయ తత్త్వ చింతనలో ఇది ముఖ్యమైన సంవాదం.

సావిత్రి-సత్యవంతుల కథలో సావిత్రి యముడిని తర్కంతో ఒప్పించి భర్త ప్రాణాలు తిరిగి పొందుతుంది.

మార్కండేయుడి కథలో శివుడు యముడిని అడ్డుకుంటాడు.

ఈ కథలలో యముడు క్రూరుడిగా కాదు — నియమం పాటించే అధికారిగా చిత్రించబడతాడు. తర్కానికి, భక్తికి లొంగేవాడిగా.

→ ఈరోజు భక్తి
→ పండుగల క్యాలెండర్
→ ఈ రోజు పంచాంగం, రాశి ఫలాలు