గణేశుడి జన్మ కథ The Birth of Ganesha

పార్వతీదేవి నలుగుపిండితో ఒక బాలుడిని సృష్టించడం, శివుడితో జరిగిన ఘర్షణ, గజముఖం అమరడం — గణపతి జన్మ వృత్తాంతం.

మూలంశివ పురాణం, స్కంద పురాణం
ప్రధాన పాత్రలుపార్వతి, శివుడు, గణపతి, నందీశ్వరుడు
సంబంధిత పండుగవినాయక చవితి
కథా సారాంశంసృష్టి, ఘర్షణ, పునర్జీవనం

నలుగుపిండి బాలుడు

పార్వతీదేవి స్నానానికి సిద్ధమవుతూ, తనకు కాపలాగా ఒకరు కావాలనుకుంది. ఒంటికి రాసుకున్న నలుగుపిండిని తీసి ఒక బాలుడి రూపం చేసి, ప్రాణం పోసింది. 'ఎవరినీ లోపలికి రానివ్వకు' అని చెప్పి లోపలికి వెళ్ళింది.

ఈ కథలో మొదటి విషయమే గమనించదగ్గది — గణపతి ఒక్క తల్లి నుంచి మాత్రమే పుట్టాడు. తండ్రి ప్రమేయం లేదు. అందుకే గణపతికి పార్వతితో ఉన్న అనుబంధం ప్రత్యేకమైనదని సంప్రదాయం చెబుతుంది.

గడప దగ్గర ఘర్షణ

శివుడు వచ్చాడు. బాలుడు అడ్డుకున్నాడు. 'ఇది నా తల్లి ఆజ్ఞ' అన్నాడు. శివుడు ఎవరో ఆ బాలుడికి తెలియదు; ఆ బాలుడు ఎవరో శివుడికి తెలియదు.

శివగణాలు ప్రయత్నించారు, ఓడిపోయారు. చివరికి శివుడే త్రిశూలంతో బాలుడి తలను ఖండించాడు.

కథ చెప్పే వాళ్ళు ఇక్కడ ఆగిపోతారు. తండ్రి కొడుకును చంపిన కథ ఇది. తెలియక చేసినదైనా, జరిగింది జరిగింది. ఈ కథలోని బాధను తగ్గించి చెప్పకూడదు — దానివల్లే తర్వాత వచ్చే భాగానికి అర్థం.

గజముఖం

పార్వతి బయటికి వచ్చి చూసింది. ఆమె ఆగ్రహం లోకాలను కదిలించింది. బాలుడిని బతికించమని పట్టుబట్టింది.

శివుడు గణాలను పంపి, ఉత్తర దిక్కుగా తలపెట్టి నిద్రిస్తున్న మొదటి ప్రాణి తలను తీసుకురమ్మన్నాడు. అది ఏనుగు. ఆ తలను అమర్చి బాలుడిని బతికించాడు.

ఆపై శివుడు వరమిచ్చాడు — 'ఏ పని మొదలుపెట్టినా, ఏ దేవుడిని పూజించినా, ముందు ఇతనికే పూజ'. గణాలకు అధిపతిని చేశాడు; అందుకే గణపతి. విఘ్నాలకు అధిపతి; అందుకే విఘ్నేశ్వరుడు.

ఏనుగు తల ఎక్కడిది అన్న దానిపై కథనాలు వేరుపడతాయి. కొన్ని పాఠాలలో గజాసురుడనే రాక్షసుడి తల అని, మరికొన్నిటిలో ఐరావతం తల అని ఉంది.

కథ ఏమి చెబుతుంది

ఈ కథను చిన్నపిల్లల కథగా చెప్పడం అలవాటు. కానీ ఇందులో ఉన్నది తేలికైన విషయం కాదు — విధేయత, అపార్థం, కోల్పోవడం, తిరిగి పొందడం.

బాలుడు తప్పు చేయలేదు. తల్లి మాట నిలబెట్టాడు. అయినా మూల్యం చెల్లించాడు. ఆ తర్వాత అతనికి దక్కిన స్థానం — అన్ని పూజలలో మొదటిది — ఆ మూల్యానికి ప్రతిఫలం అని కథ చెప్పకనే చెబుతుంది.

తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు

గణపతికి ఏనుగు తల ఎందుకు?

శివుడి ఆజ్ఞ ప్రకారం గణాలు తెచ్చిన మొదటి తల అది. కథనాన్ని బట్టి అది గజాసురుడిదని కొన్ని పాఠాలలో, ఐరావతందని మరికొన్నిటిలో ఉంది.

గణపతికి తండ్రి లేకుండా పుట్టాడా?

శివ పురాణ కథనంలో పార్వతి ఒక్కతే సృష్టించింది. అయితే మరికొన్ని పురాణాలలో శివపార్వతుల సంతానంగానే చెప్పబడింది. రెండు కథనాలూ ప్రచారంలో ఉన్నాయి.

మంత్రాలు

శ్లోకాలు

స్తోత్రాలు

అష్టోత్తరం

సహస్రనామం

పూజ

వ్రతం

పండుగలు

పండుగలు

వినాయక చవితి

భాద్రపద శుక్ల చతుర్థి నాడు గణపతి ఆవాహన; తెలుగు రాష్ట్రాల్లో అతి పెద్ద పండుగల్లో ఒకటి.

పండుగలు

కార్తీక మాసం

శివ, విష్ణు ఆరాధనకు అత్యంత పవిత్రమైన మాసం — దీపాలు, ఉపవాసాలు, వన భోజనాలు.

పండుగలు

నాగుల చవితి

నాగ దేవతలను పూజించే రోజు. పుట్ట దగ్గర పాలు పోసి, చిమ్మిలి సమర్పించే ఆచారం.

పండుగలు

బతుకమ్మ

తెలంగాణ పూల పండుగ. ఆడవాళ్ళు పూలతో గోపురం పేర్చి, చుట్టూ తిరిగి పాటలు పాడే తొమ్మిది రోజుల ఉత్సవం.

పండుగలు

బోనాలు

తెలంగాణ అమ్మవారి పండుగ. వండిన అన్నాన్ని కుండలో పెట్టి తలపై మోసుకుని అమ్మవారికి సమర్పించే ఆచారం.

పండుగలు

మహా శివరాత్రి

సంవత్సరంలో అత్యంత ముఖ్యమైన శైవ పర్వదినం — ఉపవాసం, జాగరణ, అభిషేకం.

పండుగలు

శరన్నవరాత్రులు

ఆశ్వయుజ శుక్ల పాడ్యమి నుండి నవమి వరకు తొమ్మిది రాత్రుల అమ్మవారి ఉత్సవం; పదవ రోజు విజయదశమి.

దేవాలయాలు

కథలు

దేవతలు