అయ్యప్ప స్వామి Ayyappa · अय्यप्प

హరిహరపుత్రుడు

అయ్యప్ప స్వామిని హరిహరపుత్రుడని పిలుస్తారు — హరి (విష్ణువు), హరుడు (శివుడు) ఇద్దరి నుంచీ ఉద్భవించినవాడని అర్థం.

సముద్ర మథన సమయంలో విష్ణువు మోహినీ రూపం ధరించాడు. ఆ రూపాన్ని చూసిన శివుడి నుంచి అయ్యప్ప జన్మించాడని పురాణ కథనం.

ఈ కథలోని భావం శైవ-వైష్ణవ ఐక్యం. రెండు సంప్రదాయాల మధ్య వైరుధ్యం ఉన్న కాలంలో, రెండూ ఒకటేనని చెప్పే దేవుడిగా అయ్యప్ప నిలిచాడని ఒక వివరణ.

పందళ రాజు మణికంఠుడనే బాలుడిని పెంచాడని, ఆ బాలుడే అయ్యప్ప అని కేరళ సంప్రదాయ కథనం. మహిషిని సంహరించి శబరిమలలో కొలువయ్యాడని కథ.

మండల దీక్ష

అయ్యప్ప ఆరాధనలో ప్రత్యేకమైనది 41 రోజుల దీక్ష. మాల ధరించి, నలుపు లేదా నీలం వస్త్రాలు కట్టి, నియమాలు పాటిస్తారు.

దీక్షలో ఉన్నవాడిని 'స్వామి' అని పిలుస్తారు — వయసుతో, హోదాతో సంబంధం లేకుండా. పెద్దవాళ్ళు చిన్నవాళ్ళను కూడా స్వామి అనే పిలుస్తారు.

ఇదే ఈ సంప్రదాయంలోని గమనించదగ్గ అంశం. దీక్షలో ఉన్నప్పుడు కుల, వర్గ, ఆర్థిక భేదాలు పక్కన పెడతారనేది ఈ ఆచరణలో బలంగా ఉన్న భావన.

నియమాలు — నేలపై పడుకోవడం, సాత్త్విక ఆహారం, బ్రహ్మచర్యం, మద్యం మానేయడం. ఇవి 41 రోజులూ పాటిస్తారు.

ఇరుముడి, శబరిమల యాత్ర

యాత్రకు వెళ్ళేటప్పుడు తలపై ఇరుముడి మోస్తారు — రెండు భాగాల మూట. ముందు భాగంలో స్వామికి సమర్పించే నెయ్యి కొబ్బరికాయ, వెనుక భాగంలో యాత్రికుడి సొంత సామాను.

ఇరుముడి లేకుండా పద్దెనిమిది మెట్లు ఎక్కడానికి అనుమతి లేదు.

పద్దెనిమిది మెట్లు — పతినెట్టాంబడి — ఈ క్షేత్రంలో ప్రత్యేకమైనవి. ప్రతి మెట్టుకూ ఒక భావం చెబుతారు; వివరణలు పరంపరను బట్టి మారతాయి.

మకర సంక్రాంతి నాడు కనిపించే మకర జ్యోతి ఈ క్షేత్రంలో ప్రసిద్ధమైన ఘట్టం. దాని స్వభావంపై చర్చలు జరిగాయి; ఇది భక్తుల విశ్వాసానికి సంబంధించిన విషయం.

తెలుగు ప్రాంతంలో

అయ్యప్ప దీక్ష తెలుగు రాష్ట్రాలలో విస్తృతంగా ఆచరణలో ఉంది. మండల కాలంలో నలుపు వస్త్రాలు ధరించిన స్వాములు ప్రతి ఊరిలోనూ కనిపిస్తారు.

ఇది కేరళ సంప్రదాయమైనా, తెలుగు ప్రాంతంలో గత కొన్ని దశాబ్దాలలో బలంగా వేళ్ళూనుకుంది. అనేక ఊళ్ళలో అయ్యప్ప ఆలయాలు వెలిశాయి.

పడి పూజ, భజనలు, అన్నదానం — ఈ కాలంలో సాధారణ కార్యక్రమాలు.

→ ఈరోజు భక్తి
→ పండుగల క్యాలెండర్
→ ఈ రోజు పంచాంగం, రాశి ఫలాలు