సప్త మాతృకలు Saptamatrikas
ఏడుగురు తల్లులు · మాతృకలు
ఏడుగురు మాతృ దేవతలు — బ్రాహ్మి, మాహేశ్వరి, కౌమారి, వైష్ణవి, వారాహి, ఇంద్రాణి, చాముండ. ప్రధాన దేవతల శక్తి రూపాలు.
ఏడుగురు తల్లులు
సప్త మాతృకలు ఏడుగురు దేవీ రూపాలు. ప్రతి ఒక్కరూ ఒక ప్రధాన దేవుడి శక్తి రూపం.
బ్రాహ్మి (బ్రహ్మ శక్తి), మాహేశ్వరి (శివ శక్తి), కౌమారి (కుమారస్వామి శక్తి), వైష్ణవి (విష్ణు శక్తి), వారాహి (వరాహ శక్తి), ఇంద్రాణి (ఇంద్ర శక్తి), చాముండ.
ప్రతి మాతృక తన మూల దేవుడి వాహనం, ఆయుధం, చిహ్నాలను ధరిస్తుంది. వైష్ణవికి గరుడ వాహనం, శంఖ చక్రాలు; కౌమారికి నెమలి, శక్తి ఆయుధం.
దేవీ మాహాత్మ్యంలో
దేవీ మాహాత్మ్యంలో శుంభ-నిశుంభ యుద్ధ సందర్భంలో మాతృకలు ఆవిర్భవిస్తారు. ప్రధాన దేవతల శక్తులు స్త్రీ రూపాలుగా బయటకు వచ్చి యుద్ధం చేస్తాయి.
చాముండ మాత్రం భిన్నం — ఆమె దేవి కోపం నుంచి పుట్టినది. చండ, ముండ అనే రాక్షసులను సంహరించినందున చాముండ.
ఈ కథలోని భావం — ప్రతి దేవుడి శక్తీ స్త్రీ రూపమేనని. దేవుడు ఉన్నా శక్తి లేకపోతే పని జరగదనేది శాక్త దృష్టి.
సంఖ్య, జాబితా మారతాయి
సప్త మాతృకలు ఏడుగురు అనేది సాధారణ లెక్క. కానీ కొన్ని చోట్ల ఎనిమిది (మహాలక్ష్మి చేరి అష్ట మాతృకలు), కొన్ని చోట్ల పదహారు.
పేర్లూ మారతాయి. నారసింహి, యామి వంటి రూపాలు కొన్ని జాబితాలలో కనిపిస్తాయి.
ప్రాంతాన్ని బట్టి, గ్రంథాన్ని బట్టి ఈ భేదాలు ఉంటాయి. ఏ ఒక్క జాబితానూ ప్రామాణికమని చెప్పలేము.
శిల్పకళలో
సప్త మాతృక శిల్ప ఫలకాలు అనేక ప్రాచీన ఆలయాలలో కనిపిస్తాయి — సాధారణంగా ఒక వరుసలో ఏడుగురూ.
వాటి ఇరువైపులా వీరభద్రుడు, గణపతి ఉండటం సాధారణ ఆకృతి.
ఎల్లోరా, బాదామి, ఐహోళె, పట్టడకల్ శిల్పాలు ప్రసిద్ధమైనవి. తెలుగు ప్రాంతంలోని అనేక ప్రాచీన ఆలయాలలోనూ ఇవి ఉన్నాయి.
తరచుగా అడిగే ప్రశ్నలు
సప్త మాతృకలు ఎంతమంది?
సాధారణంగా ఏడుగురు. కొన్ని చోట్ల ఎనిమిది, కొన్ని చోట్ల పదహారు. జాబితా ప్రాంతాన్ని బట్టి మారుతుంది.
చాముండ ఇతర మాతృకలలా కాదా?
కాదు. మిగతా ఆరుగురూ ప్రధాన దేవతల శక్తి రూపాలు; చాముండ దేవి కోపం నుంచి పుట్టినది.
ఇలాంటి దేవతలు
ఇంద్రుడు
వేదాలలో దేవతలకు రాజు, వర్షానికి అధిపతి. పురాణాలలో ఆయన స్థానం తగ్గింది.
దేవతలుకాళీమాత
కాలానికి అధిదేవత, దేవి ఉగ్ర రూపం. దశమహావిద్యలలో మొదటిది.
దేవతలుపార్వతీ దేవి
పరమశివుని అర్ధాంగి, గణపతి-కుమారస్వాముల తల్లి. హిమవంతుని కుమార్తెగా జన్మించి తపస్సుతో శివుడిని పొందిన దేవి.
దేవతలుబ్రహ్మ
త్రిమూర్తులలో సృష్టికర్త. ఆలయాలు అరుదుగా ఉండే దేవుడు.
దేవతలుశ్రీ దుర్గా దేవి
శక్తి స్వరూపిణి — మహిషాసురుని సంహరించిన అమ్మవారు.
దేవతలుశ్రీ మహాలక్ష్మి
సంపద, సౌభాగ్యం, శుభానికి అధిదేవత. శుక్రవారం ఆరాధించే అమ్మవారు.
దేవతలుశ్రీ మహావిష్ణువు
సృష్టిని రక్షించే దేవుడు. ధర్మం క్షీణించినప్పుడల్లా అవతారమెత్తి లోకాన్ని కాపాడతాడని వైష్ణవ సంప్రదాయం చెబుతుంది.
దేవతలుశ్రీ సరస్వతీ దేవి
విద్య, కళలు, వాక్కుకు అధిదేవత — పుస్తకం, వీణ, జపమాల ధరించినది.
దేవతలుశ్రీ సుబ్రహ్మణ్య స్వామి
శివ పార్వతుల కుమారుడు, దేవసేనాధిపతి — ఆరు ముఖాల స్వామి.
→ ఈరోజు భక్తి
→ పండుగల క్యాలెండర్
→ ఈ రోజు పంచాంగం, రాశి ఫలాలు